Quran
سورة الأنعامThe Cattle • 165 verses • MeccanTranslated by Burhan Muhammad-Amin
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ۖ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ
سوپاس و ستایش بۆ ئهو خوایهی که ئاسمانهکان و زهوی دروست کردووه، تاریکی و ڕوناکی فهراههم هێناوه (کهچی لهگهڵ ئهو ههموو بهڵگه بههێزو سهرسام ئاوهرانهدا) پاشان ئهوانهی بێ باوهڕ بوون بهپهروهردگاریان یهکێک له دروستکراوهکانی خوا دهکهنه هاوتای خوا.
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضَىٰ أَجَلًا ۖ وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ ۖ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ
خوا ئهو زاتهیه که ئێوهی له قوڕێک دروست کردووه لهوهودوا کاتێکی بڕیاریدا (که خهوتنه وهک نیوه مهرگێک، بهشێک لهئهندامه ههستیارهکان لهکار دهکهون بۆ ماوهیهک) و کاتێکی دیاریکراوی تریشی لای خۆی بڕیارداوه بۆ ههموو کهسێک که کاتی تهواو بوونی تهمهنیهتی، (کهچی پاش ئهو ههموو بهڵگانه بۆ دهسهڵاتی بێ سنووری خوا) ئێوه ئینکاری زیندوو بوونهوه دهکهن و ههر له گوماندان!!
وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ ۖ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ وَيَعْلَمُ مَا تَكْسِبُونَ
ئهوه ههر الله یه پهرستراوه له ئاسمانهکان و زهویدا و نهێنی و ئاشکراتان دهزانێت، به ههموو کارو کردهوهیهکیش که دهیکهن ئاگاداره.
وَمَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ
(بێ باوهڕان) هیچ بهڵگهو موعجیزهیهکی پهروهردگاریان بۆ نایهت پشتی تێنهکهن و ڕووی لێ وهرنهگێڕن.
فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ ۖ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ
کهوابوو بێگومان ئهوانه کاتێک ئهو حهق و ڕاستیهیان بۆ هات که قورئانه بڕوایان پێنهکرد، جا له ئایندهدابۆیان دێت و پێیان دهگات ههواڵی ئهوهی که ئهوان گاڵتهیان پێدهکرد.
أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ
ئایا نهیانبینیووه و نهیانزانیووه (بههۆی شوێنهوارهوه) چهندهها نهوهمان پێش ئهمان لهناو بردووه که پایهدارمان کردبوون له زهویدا، بهشێوهیهک ئێوهمان ئاوا پایهدار نهکردووه و بارانی زۆرمان بهردهوام بۆ دهباراندن (که دهبووه هۆی پێگهیشتنی جۆرهها ڕوهک و بهروبووم)، چهندهها جۆگهو ڕووباریشمان لهناو کێڵگهو باخ و شارهکانیاندا بۆ ڕهخساندبوون خوڕهمی دهکرد بهنێو درهخت و کۆشک و تهلاریاندا، بهڵام بههۆی لادان و گوناهو تاوانیانهوه لهناومان بردن و نهوهی ترمان له دوای ئهوان هێنایه کایهوه.
وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ لَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَٰذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
خۆ ئهگهر نووسراوێکمان بۆ تۆ لهناو کاغهزێکدا داببهزاندایه، ئهوجا دهستیشیان لێ بدایه، ئهوه ئهوانهی که بێ بڕوا بوون دهیانوت: ئهمه جگه له جادوویهکی ئاشکرا هیچ شتێکی تر نیه!! (ههر باوهڕ ناهێنن).
وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ مَلَكٌ ۖ وَلَوْ أَنْزَلْنَا مَلَكًا لَقُضِيَ الْأَمْرُ ثُمَّ لَا يُنْظَرُونَ
ههروهها دهیانوت: چی دهبوو ئهگهر فریشتهیهک بۆ لای (محمد (صلی الله علیه وسلم) دابهزییایه و بهچاوی خۆمان بمانبینیایه! جا ئهگهر فریشتهمان بناردایه ئهوه کۆتایی بهههموو شتێک دههات و پاشان مۆڵهت نادرێن تا تهوبه بکهن.
وَلَوْ جَعَلْنَاهُ مَلَكًا لَجَعَلْنَاهُ رَجُلًا وَلَلَبَسْنَا عَلَيْهِمْ مَا يَلْبِسُونَ
خۆ ئهگهر فریشتهمان بکردایه به فرستاده، ئهوه له شێوهی پیاوێکدا دهماننارد و ههمان گومان که ئێستا ههیانه بۆیان دروست دهبوو.
وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) دڵت لهخۆت دانهمێنێت) سوێندبێت بهخوا بهڕاستی گاڵتهکراوه به پێغهمبهرانی پێش تۆ، سهرنجام ئهوهی ئهوان بڕوایان پێی نهبوو، گاڵتهیان پێدهکرد، یهخهی پێگرتن و نغرۆی کردن (خوا تۆڵهی لێسهندن).
قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ
پێیان بڵێ: بڕۆن بگهڕێن بهسهر زهویدا و پاشان تهماشا بکهن و سهرنج بدهن، بزانن سهر ئهنجامی ئهوانهی بهرنامهی خوایان بهدرۆزانی چۆن بووه (چیمان بهسهرهێنان).
قُلْ لِمَنْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ قُلْ لِلَّهِ ۚ كَتَبَ عَلَىٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ ۚ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ ۚ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
(لێیان بپرسه ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) و بڵێ: ئهوهی له ئاسمانهکان و زهویدا ههیه هی کێ یه؟ (ههر خۆت وهڵام بدهرهوه و) بڵێ: ههر هی خوایه، که ڕهحم و میهرهبانی لهسهر خۆی فهرز کردووه، سوێند بێت بهخوا بهرهو ڕۆژی قیامهت که هیچ شکوگومانی تیادا نیه کۆتان دهکاتهوه، (ههرچهنده) ئهوانهی که خۆیان دۆڕاندو بیریان له قیامهت نهکردهوه، ئهوه ههر باوهڕ ناهێنن.
۞ وَلَهُ مَا سَكَنَ فِي اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ۚ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
ههرچی کش و مات بووه له شهودا و دهجوڵێت له ڕۆژدا ههر هی خوایه، بێگومان ئهو پهروهردگاره خوایهکی بیسهرو زانایه.
قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ ۗ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ ۖ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
ههروها پێیان بڵێ: ئایا (بهعهقڵ و ژیریی ئێوه ڕهوایه) که جگه له خوا کهسێکی تر بکهمه پشت و پهنای خۆم؟ که بهدیهێنهری ئاسمانهکان و زهویه و ههر ئهویش ڕۆزی بهخشه و بێ نیازه له ههموو ڕزق و ڕۆزیهک، دووباره بڵێ: من بهڕاستی فهرمانم پێدراوه یهکهم کهس بم که تهسلیمی ئهو زاته ببم و موسوڵمان بم و (من پێت ڕادهگهیهنم) که: ههرگیز نهکهیت له موشریک و هاوهڵگهران بیت.
قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ
(ههروهها ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) بڵێ: بهڕاستی من زۆر له سزای ڕۆژێکی گهوره دهترسم که سزای ڕۆژی قیامهته ئهگهر یاخی بم له فهرمانی پهروهردگارم.
مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ ۚ وَذَٰلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ
ئهوهی لهو سزایه دهرباز بکرێت لهو ڕۆژهدا، ئهوه بهڕاستی ئیتر دیاره که خوا ڕهحمی پێکردووه و شایستهی میهرهبانی ئهو بووه، ئهو دهرباز بوونه سهرفرازیهکی ئاشکرایه.
وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ ۖ وَإِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
(دڵنیابه لهوهی) ئهگهر خوا دووچاری زیان و گرفتێکت بکات، ئهوه ههرگیز لابهری نیه جگه خۆی نهبێت، خۆ ئهگهر بیهوێت تووشی خێرو خۆشیهکت بکات، ئهوه ئهو خوایه دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێکدا ههیه.
وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ ۚ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ
ههر ئهو خوایهش زاڵ و باڵادهسته بهسهر ههموو بهندهکانیدا و ههر ئهویشه زاتێکی دانا و ئاگایه (بهنهێنی و ئاشکرای بهندهکانی).
قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً ۖ قُلِ اللَّهُ ۖ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ۚ وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ ۚ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَىٰ ۚ قُلْ لَا أَشْهَدُ ۚ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ
(ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) بهوانه بڵێ که شایهتیان دهوێت لهسهر پێغهمبهرایهتی تۆ) چ شتێک گهورهترو ڕاستتره له شایهتیدا؟! ههر خۆت بڵێ: الله ڕاسترین شایهته، که شایهتی نێوان من و ئێوهیه، من ئهم قورئانهشم بهوهحی و نیگا بۆ هاتووه تا ئێوهو ههموو ئهوانهی پێیان گهیشتووه ئاگادارو بێدار بکهم، (لهگهڵ ئهم ههموو ڕوون کردنهوانهدا) ئایا ئێوه ئیتر شایهتی دهدهن که بهڕاستی لهگهڵ خوادا چهند خوایهکی تر ههبێت؟! بڵێ: (من بهش بهحاڵی خۆم) شایهتی ناحهق و ناڕهوای وا نادهم و بڵێ: بهڕاستی ئهو خوایه زاتێکی تاک و تهنهایه و من بهڕاستی بهریم له ههموو ئهو شتانهی که ئێوه دهیانکهنه هاوهڵ و هاوتای ئهو زاته).
الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمُ ۘ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
ئهوانهی کتێبی (ئاسمانیمان پێداون له گاورو جوو) پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) دهناسنهوه ههروهک چۆن منداڵهکانی خۆیان دهناسنهوه، (بهڵام) ئهوانهی که خۆیان دۆڕاندو بڕوایان بهمحمد (صلى الله عليه وسلم) نههێناوه، ئهوه ههر باوهڕ ناهێنن.
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ ۗ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ
جا کێ ههیه لهوه ستهمکارتر بێت، که شتی نادروست و درۆ، بۆ خوا ههڵدهبهستێت؟ یان ئایهت و فهرمانهکانی خوا بهدرۆ دهزانێت؟! چونکه بهڕاستی ئهو ستهمکارانه سهرفراز نابن.
وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا أَيْنَ شُرَكَاؤُكُمُ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ
له ڕۆژێکدا که ههموو (خوانهناس و) هاوهڵگهران کۆ دهکهینهوه بهگشتی و پاشان دهڵێین بهوانهی که هاوبهشیان داناوه بۆ خوا: کوان و له کوێن ئهو شتانهی دهتانپهرستن و دهتانوت هاوتای خوان بهخهیاڵی خۆتان؟!
ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا وَاللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ
پاشان سهرئهنجامی بێ باوهڕیان هیچ نهبوو بێجگه لهوهی که وتیان: سوێند بهخوای پهروهردگارمان ئێمه ههرگیز موشریک و هاوهڵگهر نهبووین!!
انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ ۚ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ
سهیرکه چۆن درۆ لهگهڵ خۆشیان دهکهن، چۆن بیروبڕوای پووچیان لێ ون بووه و ئاسهواری نهماوه.
وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ ۖ وَجَعَلْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا ۚ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا ۚ حَتَّىٰ إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَٰذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
ههندێکیش لهو (بێ باوهڕانه) گوێت بۆ دهگرن (لهکاتی خوێندنی قورئاندا، بهڵام چونکه مهبهستیان نیه شوێن حهقیقهت بکهون) ئێمه پهردهمان هێنا بهسهر دڵیاندا له تێگهیشتنیان بۆ قورئانهکه و گوێمان سهنگین و گران کردوون (وهک ئهوه وایه که نهبیستن) ئهگهر ههرچی نیشانهو بهڵگهیهکیش ههیه بیبینن ئهوان بڕوای پێناکهن، ههتا کاتێکیش که دێن بۆ لات دهیکهنه موجادهلهو دهمهدهمێ، سهرئهنجام خوانهناسان دهڵێن: ئهم قورئانه هیچ نیه بێجگه له داستانی پێشینان نهبێت!!
وَهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَيَنْأَوْنَ عَنْهُ ۖ وَإِنْ يُهْلِكُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ
ئهوانه نایهڵن کهس گوێ بۆ قورئان بگرێت و خۆیشیانی لێ دوور دهخهنهوه، (جا بهو کارهیان) جگه خودی خۆیان کهس لهناو نابهن و ههستیشی پێناکهن.
وَلَوْ تَرَىٰ إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقَالُوا يَا لَيْتَنَا نُرَدُّ وَلَا نُكَذِّبَ بِآيَاتِ رَبِّنَا وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
جا ئهگهر ئهوانه ببینی (له قیامهتدا) لهسهر لێواری دۆزهخ ڕاوهستێنراون (بهدهم حهسرهت و ئاهوناڵهوه) جا دهڵێن: خۆزگه جارێکی تر بیانگێڕاینایهتهوه بۆ دنیاو (لهم سهرئهنجامه شوومه ڕزگارمان دهبوو) ئهوسا ههرگیز نیشانهو بهڵگهو ئایهتهکانی خوامان بهدرۆ نهدهزانی و، باوهڕی بهتینمان پێی دهبوو...
بَلْ بَدَا لَهُمْ مَا كَانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ ۖ وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ
نهخێر ڕاست ناکهن و بڕواناهێنن، بێگومان ئهوه ئاواتێکی ئهستهمه، ههموو ئهو کاروکردهوه و پیلانانهی که پێشتر دهیانشاردهوه، ئێستا وائاشکرا بووه بۆیان، خۆ ئهگهر بگێڕدرێنهوه بۆ (دنیا) ئهوه ههر دهست دهکهنهوه بهو کارو کردهوانهی که جاران دهیانکرد، بهڕاستی ئهوانه ههر درۆ دهکهن و درۆزنن.
وَقَالُوا إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ
ئهوانه وتیان: ژیان ههر ئهم ژیانهی دنیایهو هیچی تر نیه، ئێمه زیندوو ناکرێینهوه (بۆ لێپرسینهوه).
وَلَوْ تَرَىٰ إِذْ وُقِفُوا عَلَىٰ رَبِّهِمْ ۚ قَالَ أَلَيْسَ هَٰذَا بِالْحَقِّ ۚ قَالُوا بَلَىٰ وَرَبِّنَا ۚ قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
جائهگهر کاتێک ئهوانه دهبینیت (لهبهردهم دادگای پڕ لهدادی) پهروهردگاریاندا وهستێنراون، (خوای گهوره پێیان) دهفهرموێت: ئایا ئهمهی (که بۆتان پێشهاتووهو دهیبینن) ڕاست و حهقیقهت نیه؟ (بهکهساسی و خهجاڵهتیهوه) دهڵێن: بهڵێ ڕاسته، سوێند به پهروهردگارمان (ئینجا) خوا دهفهرموێت: (مادهم وایه) سزاو تاڵاو بچێژن بههۆی بێ باوهڕی و یاخی بوونتانهوه.
قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ ۖ حَتَّىٰ إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قَالُوا يَا حَسْرَتَنَا عَلَىٰ مَا فَرَّطْنَا فِيهَا وَهُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْ عَلَىٰ ظُهُورِهِمْ ۚ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ
بهڕاستی ئهوانهی که بڕوایان بهئاماده بوونی بهردهم (دادگای) خوایی نهبوو زهرهریان کرد و خۆیان دۆڕاند، کاتێکیش قیامهت کتوپڕ یهخهیان پێدهگرێت، دهڵێن: ئاخ و داخ وپهشیمانی بۆ ئهو ڕۆژگارهی بهکهمتهرخهمی و (بهبهرهڵایی و سهرکهشی و تاوان) بردمانهسهر، لهکاتێکدا ئهوانه ههموو گوناهو تاوانیان داوه بهکۆڵیاندا، ئاگاداربن که چهنده خراپه، کۆڵ و باری وا، که ههڵی دهگرن.
وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ ۖ وَلَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
ژیانی دنیا جگه له یاری و گهمهو گاڵتهیهکی کهم نهبێت هیچی تر نیه، بێگومان ماڵی دوایی (بهههشتی بهرین) چاکتره بۆ ئهوانهی که پارێزکاری و خواناسی دهکهن، ئایا ئهوه عهقڵ و ژیریتان بۆ ناخهنهکار و ژیر نابن؟
قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ ۖ فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلَٰكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ
بهڕاستی چاک دهزانین که گوفتاری نادروستی خوانهناسان غهم و پهژارهت بۆ پێش دههێنێت، چونکه بهڕاستی ئهوانه وهنهبێت تۆ بهدرۆزن بزانن، بهڵکو ستهمکاران ههر داننانێن و ئینکاری ئایهت و فهرمانهکانی خوا دهکهن.
وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلَىٰ مَا كُذِّبُوا وَأُوذُوا حَتَّىٰ أَتَاهُمْ نَصْرُنَا ۚ وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ۚ وَلَقَدْ جَاءَكَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِينَ
سوێند بێت بێگومان پێغهمبهرانی پێش تۆش بڕوایان پێنهکراوه، لهگهڵ ئهوهشدا ئهوان دانیان بهخۆدا گرت لهسهر ئهو بڕوا پێ نهبوونهیان، ئازارو ئهشکهنجهش دران، ههتا سهرئهنجام سهرکهوتنی ئێمهیان بۆهات و بههرهوهر بوون پێی و هیچ شتێک نیه بتوانێت ویست و فهرمانهکانی خوا بگۆرێت، سوێند بێت بهخوا بێگومان ههواڵ و دهنگوباسی ههندێک له پێغهمبهرانت بۆ هاتووه.
وَإِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقًا فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّمًا فِي السَّمَاءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَىٰ ۚ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ
خۆ ئهگهر پشت ههڵکردن و سهرپێچی خوانهناسانت زۆر لاسهخته، جا ئهگهر دهتوانیت تونێلێک له زهویدا ههڵبکهنیت یان پهیژهیهک بهئاسماندا ههڵپهسێریت تا موعجیزهیهکیان بۆ پێش بهێنیت (بێ سووده ئهوانه ههر باوهڕت پێناکهن) ئهگهر خواش بیویستایه لهسهر هیدایهت و ڕێبازی دروست، ئهوه کۆی دهکردنهوه (بهمهرجێک خۆیان مهبهستیان بێت)، کهواته لهو کهسانه مهبه که شارهزانین.
۞ إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ ۘ وَالْمَوْتَىٰ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ
بهڕاستی تهنها ئهوانه بهدهم بانگهوازی خواوه دهچن که دهبیستن، (دڵ) مردووهکانیش (له ڕۆژی قیامهتدا) خوا زیندوویان دهکاتهوه، لهوهودواش بهناچاریی ههر دهبێت بۆ لای ئهو بگهڕێنهوه (تا بهسزای بێ باوهڕیی خۆیانیان بگهیهنێت).
وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ ۚ قُلْ إِنَّ اللَّهَ قَادِرٌ عَلَىٰ أَنْ يُنَزِّلَ آيَةً وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
(ئهو خوانهناسانه) وتیان: ئهوه بۆ محمد (صلى الله عليه وسلم) موعجیزهیهکی لهلایهن پهروهردگاریهوه بۆ نایهته خوارهوه؟ بڵێ: بهڕاستی خوا دهسهڵاتی ههیه که موعجیزه بنێرێت، بهڵام زۆربهی ئهوانه نافامن و نازانن.
وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ ۚ مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ ۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ
هیچ زیندهوهرو گیانلهبهرێک نیه بهسهر زهویدا بڕوات و هیچ باڵندهیهک بهباڵهکانی بفڕێت و ئهوانیش ئوممهت و گهلێک نهبن وهک ئێوه (دڵنیا بن) هیچ شتێک نیه پشت گوێمان خستبێت له کتێبه (تایبهتیهکهی لوح المحفوظ) دا لهوهودوا ههرههموو ئهوانه کۆدهکرێنهوه بۆلای پهروهردگاریان (بۆ ئهوهی دادگایی بکرێن و ههموو کهس مافی خۆی وهربگرێت، یان تۆڵهی ڕهوای لێ بسهنرێت).
وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ ۗ مَنْ يَشَإِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
ئهوانهی که بڕوایان نهکردووه بهئایهت و فهرمانهکانی ئێمه، کهڕن حهق نابیستن و لاڵن حهق ناڵێن لهناو تاریکیهکاندا ژیان دهبهنهسهر، بێگومان ئهوهی خوا بیهوێت گومڕای دهکات (چونکه خۆیشی دهستپێشخهره لهو بوارهدا) و ئهوهش که بیهوێت (هیدایهتی بداو هیدایهت وهربگرێت) دهیخاته سهر ڕێبازی ڕاست و ڕهوان.
قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ أَغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
(به خوانهناسان) بڵێ: ههواڵم بدهنێ ئهگهر سزاو تۆڵهی خوا یهخهتان پێبگرێت، یان قیامهت یهخهتان پێ بگرێت، (ئا لهو کاتانهدا) هاناو هاوار بۆ کهسێک دهبهن جگه له خوا؟ ئهگهر ئێوه ڕاستگۆن که غهیری خوا فریاتان دهکهوێت؟!
بَلْ إِيَّاهُ تَدْعُونَ فَيَكْشِفُ مَا تَدْعُونَ إِلَيْهِ إِنْ شَاءَ وَتَنْسَوْنَ مَا تُشْرِكُونَ
(نهخێر لهوکاته سامناکانهدا) ههر هاناو هاوار بۆ ئهو زاته دهبهن (ئهویش خوایهکی میهرهبانه) بهڵاو ناخۆشیهکانتان لهسهر لادهبات ئهگهر بیهوێت، جا لهوکاتهدا ههر شتێک که به هاوهڵ شهریکی ئهو زاتهی دادهنێن، فهرامۆشی دهکهن.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَىٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ
سوێند بێت بێگومان ئێمه پێش تۆ پێغهمبهرانی زۆرمان ڕهوانه کردووه بۆ سهر قهوم و گهلانی تر (جا کاتێک سهرکهش و یاخی بوون)، تووشی تاڵاوی جهنگ و بهڵاو تهنگانهمان کردن بۆ ئهوهی لێمان بپاڕینهوهو بلاڵێنهوه.
فَلَوْلَا إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا وَلَٰكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
ئهوانه کاتێک تۆڵهو سزای ئێمهیان بۆ هات، بۆ نزاو پارانهوهی بهکوڵیان نهکرد، بهڵام دڵیان ڕهق و ڕهش بوو، شهیتانیش ئهو کاروکردهوه ناپهسهندانهی بۆ ڕازاندبوونهوه که دهیانکرد.
فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّىٰ إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ
ئینجا کاتێک ئهو بهرنامه و ڕێبازهی که یادیان خرابۆوه فهرامۆشیان کرد، ئێمهش دهروازهکانی ههموو شتێکمان بۆ واڵا کردنهوه و (نازو نیعمهتمان بهسهردا ڕژاندن) ههتا کاتێک دڵخۆش و شادمان بوون بهوهی که پێیان درا، ئیتر لهناکاو گرتمانن و ههموویانمان سهرگهردان و ڕیسواکرد ئینجا ئهوان بێ ئومێد بوون و به غهم و پهژارهیهکی زۆرهوه تیاچوون.
فَقُطِعَ دَابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا ۚ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
ئینجا ئیتر ئهو گهلهی ستهمیان کرد و بێ بڕوا بوون بنبڕ کران، (جا ئهوکاته بوونهوهر هاوڕێ لهگهڵ ئیمانداران و فریشتهکاندا دهڵێن: الحمد لله ڕب العالمین).
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَىٰ قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَٰهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ ۗ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) بهو بێ باوهڕانه) بڵێ: ههواڵم بدهنێ ئهگهر خوا دهزگای بیستن و بینینتان لێ وهربگرێتهوه و مۆر بنێت بهسهر دڵهکانتاندا، ئایا خوایهک ههیه جگه الله ئهو دهزگایانهتان بۆ بهێنێتهوه؟ سهیر بکه و سهرنج بده چۆن چهندهها نموونه و بهڵگهیان بۆ دههێنینهوه، پاشان ئهوان ههر ملهجهڕێ دهکهن و ڕوو وهردهگێڕن.
قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ
پێیان بڵێ: ههواڵم بدهنێ، ئهگهر سزاو تۆڵهی خوا کتوپڕ بێ پێشهکی یهخهی پێگرتن، یان به ئاشکرا نیشانهکانی دهرکهوت و بهرهو ڕووتان هات، ئایا ئهو کاته ههر قهوم و دهستهی ستهمکاران نیه که تیادهچن؟
وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ ۖ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
ئێمه پێغهمبهران بۆ هیچ شتێک نانێرین جگه بۆ مژدهدان نهبێت (بۆ ئیمانداران) و ترساندن نهبێت (بۆ بێ باوهڕان)، جا ئهوهی ئیمان و باوهڕ بهێنێت و چاکسازی بکات، ئهوه نهترس و بیمیان لهسهره، نه غهمبار دهبن.
وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا يَمَسُّهُمُ الْعَذَابُ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ
ئهوانهش که بڕوایان نههێنا به ئایهت و فهرمانهکانی ئێمه، سزاو ئازار یهخهیان پێ دهگرێت و پێیاندا دهچزێت بههۆی ئهوهی دهردهچوون له فهرمانی خوا.
قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ ۚ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ ۚ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ
ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: من پێتان ناڵێم گهنجینهکانی خوا لای منه، ههرهها لهنهێنی و شاراوهکانیش هیچ نازانم و ئاگادارنیم و پێتان ناڵێم بهڕاستی من فریشتهم، بهڵکو تهنها شوێنی ئهوه دهکهوم که بهوهحی و نیگا پێم دهگات، (ههروهها) پێیان بڵێ: ئایا کوێرو چاوساغ وهک یهکن؟ (له ڕاستیدا بێ باوهڕ وهک کوێروایه کهله تاریکایدا گیری خواردبێت و له ههموو تاوێکی ژیانیداو له ههموو ههنگاوێکیدا بهتهمای کۆسپ و تهگهرهیه، لهو لاشهوه ئیماندار بیینایه، چاو ساغه، ههموو شتێکی لاروونه، دهزانێت بۆچی هاتووه، بۆچی دهژی، بهرهوکوێ دهچێت) ئایا بۆ بیرناکهنهوه و تێنافکرن (لهو ڕاستیانه).
وَأَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلَىٰ رَبِّهِمْ ۙ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ
کهواته، به قورئان ئهوانه ئاگادارو هۆشیار بکه که دهترسن کۆبکرێنهوه بۆ لای پهروهردگاریان، ئهوکاته کهس نیه جگه لهو پهروهردگاره پشتیوانییان لێبکات، کهسیش نیه تکاکاریان بێت، (ئهو ئاگادار کردنهوهیه) بۆ ئهوهیه ئهوان تهقواو پارێزکاری بکهن و (له ههوڵی بهدهستهێنانی ڕهزامهندیی خوادا بن).
وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ۖ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) نهکهیت ئهوانه دهربکهیت (له مزگهوت و کۆڕی خواناسین) که له بهیانیان و ئێواراندا له پهروهردگاریان دهپاڕێنهوه و (دهیپهرستن) مهبهستیشیان تهنها ڕهزامهندی ئهوه، حساب و لێپرسینهوهی هیچ شتێکی ئهوان لهسهر تۆ نیه و حساب و لێپرسینهوهی هیچ شتێکی تۆیش لهسهر ئهوان نیه، دهرکردنی تۆ بۆ ئهو موسڵمانانه دهبێته هۆی ئهوهی تۆ بچیته ڕیزی ستهمکارانهوه.
وَكَذَٰلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَهَٰؤُلَاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنَا ۗ أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ
ئێمه ههر بهو شێوهیه ههندێکیان به ههندێکیان تاقیدهکهینهوه (کێشه بۆ یهکتر دروست دهکهن، دهبنه بهڵا بۆ یهکتر، یاخود ههندێک ههژار دهکهین و ههندێک دهوڵهمهند.. هتد) تا بێ بڕوایان بڵێن: ئایا ئائهوانه خوا ڕێزی لێناون لهناوماندا؟! (ئهو ههژارو داماوانه کهی شایستهی ئهوهن خوا ههڵیانبژێرێت و هیدایهتیان بدات) ئایا خوا زانا نیه به سوپاسگوزاران؟
وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ ۖ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَىٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ ۖ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
کاتێک ئهو کهسانه هاتن بۆ لات که ئیمان بهئایهت و فهرمانهکانی ئێمه دههێنن (تۆ ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) بڵێ: سڵاوتان لێ بێت (ئهم مژدهیهشیان بدهرێ) که: پهروهردگارتان فهرزی کردووه لهسهر خۆی (که له ئاقاری ئێوهدا) بهرهحم ومیهرهبان و دلۆڤان بێت، ئهگهر کهسێکتان بهنهفامیی، بهنهزانیی گوناهێکی کردو لهوهودوا تهوبهی کردو پهشیمان بۆوه و پاش ئهنجامدانی خراپهکه و چاکسازی کرد، ئهوه با دڵنیابێت که پهروهردگار زۆر لێخۆشبوو و میهرهبانه.
وَكَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ
ههر بهو شێوهیه کهباسکرا بهدرێژیی (بهڵگهو نیشانهکان) ڕوون دهکهینهوه تا بهجوانی و ئاشکرا، حهق ڕوون بێتهوه و ڕێبازی تاوانبار و خوانهناسان دهربکهوێت و بناسرێت.
قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ۚ قُلْ لَا أَتَّبِعُ أَهْوَاءَكُمْ ۙ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ
(بهبێ باوهڕان) بڵێ: بهڕاستی من قهدهغه کراوم له پهرستنی ئهوانهی ئێوه دهیانپهرستن له غهیری خوا (ههروهها) بڵێ: من شوێن ئارهزووهکانی ئێوه ناکهوم (ئهگهر وابکهم)، ئهوه ئیتر بێگومان ئهو کاته من سهر لێشێواو دهبم و ههرگیز له هیدایهت دراوان نیم.
قُلْ إِنِّي عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَكَذَّبْتُمْ بِهِ ۚ مَا عِنْدِي مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ ۚ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۖ يَقُصُّ الْحَقَّ ۖ وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ
پێیان بڵێ: چونکه من زۆر دڵنیام و به بهڵگهوه پهروهردگارم (دهناسم و دهیپهرستم) کهچی (پێم سهیره) ئێوه باوهڕتان پێی نیه، ئهوهی ئێوه پهلهتانه بۆتان پێش بێت (له تۆڵهو سزای خوایی) بهدهست من نیهو لای من نیه، حوکم و فهرمانڕهوایی (ههمووشت) ههر بهدهست خوایه، ئهو زاته ڕاستی و حهقیقهتهکان دهخاته ڕوو، چاکترین جیاکهرهوهشه (له نێوان حهق و بهتاڵدا).
قُلْ لَوْ أَنَّ عِنْدِي مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ لَقُضِيَ الْأَمْرُ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ۗ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِالظَّالِمِينَ
پێیان بڵێ: ئهگهر بهڕاستی ئهوهی ئێوه پهلهتانه له پێشهاتنی (سزای خوایی) لای من بوایه و بهدهست من بوایه، ئهو کاته ههموو شت له نێوانماندا کۆتایی دههات (ئێوه لهناو دهچوون)، خوایش ههمیشه زانایه به ستهمکاران.
۞ وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ ۚ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ۚ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ
کلیلی ههموو شاراوهکان و زانینی ههموو نهێنیهکان بهدهست خوایه و ههر لای ئهوه، کهس نایانزانێت جگه لهو زاته ههرچی لهسهر وشکانیه (له گیاندارو بێ گیان و گیاو دارو زیندهوهرانی وردو درشت لهسهر زهوی و له توێی خاکدا) خوا پێی دهزانێت، ههروهها ههرچی له دهریاکانیشدا ههیه (له زیندهوهری ههمهجۆرو ماسی سهیرو سهمهره) ئاگای لێیهتی و هیچ گهڵایهک ناکهوێته خوارهوه خوا پێی نهزانێت، ههروهها دهنکێک یان تۆوێک له تاریکایهکانی زهویدا نیه، ئهو دهنکه چ شێدار بێت یان وشک بێت، هیچ شتێک نیه له خوا پهنهان بێت و له (لوح المحفوظ) دا، یاخود له دۆسیه و دهزگای تایبهتیدا تۆمار نهکرابێت.
وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَىٰ أَجَلٌ مُسَمًّى ۖ ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
ههر ئهو زاتهیه بهشهو خهوتان لێ دهخات و دهتانمرێنێت (لهم ساڵانهی دوایدا زاناکان بۆیان دهرکهوتووه که خهو جۆره مردنێکه)، ههروهها دهزانێت له ڕۆژیشدا چ کارو کردهوهیهک ئهنجام دهدهن، (ههموو ڕۆژێک ژیانتان پێدهبهخشێت) و پاشان زیندووتان دهکاتهوه بۆ ئهوهی وادهی دیاری کراو که (ڕۆژانی تهمهنتانه) تهواو بکرێت و (خهوێکی گهورهتان لێدهکهوێت) لهوهودوا گهڕانهوهتان ههر بۆ لای ئهو زاتهیه، پاشان ههواڵی ئهو کارو کردهوانهتان پێڕادهگهیهنێت کهکاتی خۆی ئهنجامتان دهدا.
وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ ۖ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّىٰ إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ
ئهو زاته دهسهڵاتداری بێ سنووره بهسهر بهندهکانیدا، چهندهها (فریشتهی) چاودێرو تۆمارکهر دهنێرێت بۆ سهرتان ههتا ئهو کاتهی مهرگ دێت و یهخه بهکهسێکتان دهگرێت، ئهو کاته ئیتر (فریشته) ڕهوانه کراوهکانمان گیانی دهکێشن و له کاتێکدا ئهوان له کارو کردهوهی خۆیان کهمتهرخهمی ناکهن.
ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ ۚ أَلَا لَهُ الْحُكْمُ وَهُوَ أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَ
پاشان خهڵکی ههموویان گهڕێنرانهوه بۆ لای خوا که سهروهریی ڕاستهقینهیانه، ئاگاداربن که حوکم و فهرمانڕهوایی ههر بهدهست ئهوهو ئهو زاته خێراو لهماوهیهکی کهمدا له ههمووان دهپرسێتهوه.
قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَٰذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ
ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: کێ فریاتان دهکهوێت و ڕزگارتان دهکات له تاریکیهکانی وشکانی و دهریادا، (کاتێک گیردهخۆن) و به کهساسی لێی دهپاڕێنهوه، بهنهێنی هانای بۆ دهبهن، (پهیمان دهدهن و دهڵێن) سوێند بێت به خوا ئهگهر لهم تهنگانهیه ڕزگارمان بکهیت، ئهوه بهدڵنیاییهوه دهچینه ڕیزی سوپاسگوزارانهوه.
قُلِ اللَّهُ يُنَجِّيكُمْ مِنْهَا وَمِنْ كُلِّ كَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِكُونَ
جا له وهڵامیاندا بڵێ: خوا لهو تاریکیانه و له ههموو کۆسپێک ڕزگارتان دهکات، کهچی پاشان (زۆربهتان) هاوهڵ و شهریکی بۆ بڕیار دهدهن.
قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَىٰ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ ۗ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ
پێیان بڵێ: ههر ئهو زاته بهتوانهیه و دهتوانێت سزای سهختتان لهسهروتانهوه بۆ بنێرێت یان له ژێر پێتانهوه یاخود بتانکاته دهسته دهسته و پارچه پارچه و تاڵاوی توندو تیژی ههندێکتان بکات بهگهرووی ههندێکی ترتاندا، تهماشا بکه چۆن چهندهها بهڵگهی جۆراو جۆریان بۆ دههێنینهوه، بۆ ئهوهی ئهوان تێبگهن.
وَكَذَّبَ بِهِ قَوْمُكَ وَهُوَ الْحَقُّ ۚ قُلْ لَسْتُ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ
(لهگهڵ ئهوهشدا) قهومهکهی تۆ ئهم بهرنامه و قورئانهیان بهدرۆزانی، لهکاتێکدا ههر ئهوهیه حهقیقهت و ڕاستی پێیان بڵێ: ئهوه ئیتر من دهسهڵاتی ڕزگار کردنی ئێوهم نیه و من پشتیوانی ئێوه نیم (ئهگهر خوا بهڵایهکتان بهسهر بهێنێت).
لِكُلِّ نَبَإٍ مُسْتَقَرٌّ ۚ وَسَوْفَ تَعْلَمُونَ
بۆ ههموو ههواڵێک (که له قورئاندا هاتووه) کات و شوێنی بهدی هاتنی خۆی ههیه، له ئایندهشدا دهیزانن.
وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ۚ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَىٰ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
کاتێکیش ئهوانهت بینی که دهم له ئایهتهکانی ئێمهوه دهدهن و (دهیکهنه گاڵتهجاڕی خۆیان) ئهوه تۆ پشتیان تێ بکهو کۆڕو کۆبوونهوهیان بهجێ بهێڵه ههتا ئهو کاتهی دهچنه ناو باسێکی ترهوه، کاتێکیش ئهگهر شهیتان له بیری بردیتهوه (که دوور بکهویتهوه لێیان) جا دوای ئهوهی که بیرت هاتهوه لهگهڵ قهومی ستهمکاران دامهنیشه.
وَمَا عَلَى الَّذِينَ يَتَّقُونَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَلَٰكِنْ ذِكْرَىٰ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ
(ههرچهنده) تاوانی نهفامان هیچ کار ناکاته سهر پاداشتی ئهوانهی خواناس و دیندارن، بهڵام (ئهو ههڵوێستهی پێشوو) یادخستنهوهیه، بۆ ئهوهی خۆیان بپارێزن (لهو کۆڕو کۆمهڵانه و یاخیهکانیش دابچڵهکێن).
وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ۚ وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا ۗ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا ۖ لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) وازلهوانه بهێنه که ئاینی خۆیان کردووه بهگاڵتهوگاڵتهجار و ژیانی دنیا فریوی داون و سهر لێشێواوی کردوون، یادیان بهێنهرهوه بهقورئان تا کهس تیا نهچێت بههۆی کارو کردهوهی نالهباریهوه، ئهو کاته جگه له خوا کهس نهبێت پشتیوانی بێت، کهسیش نهبێت تکاکاری بێت، چونکه کابرای خوانهناس ههرچیهکی ببێت و بیهوێت بیکاته بارمتهو فیدیهی خۆی، لێی وهرناگرێت، ئا ئهوانه کاسانێکن که گرفتار بوون و تیاچوون به دهست کارو کردهوهی نالهباری خۆیانهوه، بۆ ئهوانه خواردنهوه و ئاوی لهکوڵ و سزای بهئێش ئامادهیه، بههۆی بێ باوهڕ بوونیانهوه.
قُلْ أَنَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُنَا وَلَا يَضُرُّنَا وَنُرَدُّ عَلَىٰ أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا ۗ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَىٰ ۖ وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ
پێیان بڵێ: (ئایا ڕهوایه) پهرستن و هاناو هاوار بۆ کهسێک یان بۆ شتێک بهرین، که نه دهتوانێت قازانجمان پێبگهیهنێت نه زیان، ئایا ڕاسته پاشگهز بکرێینهوه دوای ئهوهی خوا هیدایهتی داین، ئێمه وهکو ئهو کهسه بین که شهیتانهکان دهستیان لێوهشاند بێت و شێتیان کردبێت، بهسهر زهویدا سهرگهردان بسوڕێتهوه و چهند هاوهڵێکی (دڵسۆز)ی ههبێت، بانگی بکهن بۆ ڕێبازی هیدایهت و (بهسۆزهوه پێی بڵێن): وهره بۆ لای ئێمه، (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) تۆ بڵێ: بهڕاستی من دڵنیام که ههر ڕێنموویی خوا (ئاینی ئیسلام) ڕێنموویی تهواوه، ئێمه فهرمانمان پێدراوه که تهسلیم و فهرمانبهرداری پهروهردگاری جیهانیان ببین، (بهقسهی شهیتانهکان نهکهین).
وَأَنْ أَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَاتَّقُوهُ ۚ وَهُوَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
ههروهها (فهرمانمان پێدراوه): نوێژو دروشمهکانی بهچاکی ئهنجام بدهن و له خهشم و قینی خوا خۆتان بپارێزن، ئهو پهروهردگاره ئهوهیه که ههر بۆ لای ئهو کۆ دهکرێینهوه.
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ۖ وَيَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ ۚ قَوْلُهُ الْحَقُّ ۚ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ ۚ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ۚ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ
ههر ئهو زاته ئاسمانهکان و زهوی لهسهر بنچینهو بناغهی حهق و ڕاستی دروست کردووه، ههر ڕۆژێک ههر کاتێک فهرمان (به نهمان و لهناوچوونی بدات) بێ دواکهوتن پێش دێت، فهرمان و گوفتاری ئهوزاته ههمیشه ڕاست و بهجێیه و ئهنجامدراوه، لهو ڕۆژهی فوو دهکرێت به (صور)دا دهسهڵات تهنها بۆ خوایه، ههر ئهو زانای نهێنی و ئاشکرایه، ههر ئهویش خوایهکی دانا و ئاگایه (به ههموو بهدیهێنراوهکانی).
۞ وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً ۖ إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
(بهسهرهاتی سهدهکانی ڕابوردوو بێنهوه یادیان) کاتێک ئیبراهیم به ئازهری باوکی وت: ئایا ڕاسته چهند بتێک بکهیته خوا؟! بهڕاستی من دهبینم تۆش و قهومهکهشت لهناو گومڕاییهکی ئاشکرادان.
وَكَذَٰلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ
بهو شێوهیهش دهسهڵاتی تۆکمهمان له ئاسمانهکان و زهویدا نیشانی ئیبراهیم دهدهین بۆ ئهوهی بهڵگه بهدهست بێت و له ڕیزی دڵنیاکاندا بێت.
فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَىٰ كَوْكَبًا ۖ قَالَ هَٰذَا رَبِّي ۖ فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ
ئینجا کاتێک شهو باڵی کێشا بهسهر ئیبراهیمدا ئهستێرهیهکی (گهشی گهورهی)بینی، بۆیه وتی: ئاگاداربن، وادابنێین ئهمه پهروهردگارمه، کاتێک ئهستێرهکهی لێ ئاوا بوو وتی: من شتی لهبهرچاو ون بووم خۆش ناوێت و نایپهرستم.
فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَٰذَا رَبِّي ۖ فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِنْ لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ
ئینجا کاتێک مانگی بینی ههڵهات، وتی: ئاگاداربن، وادابنێین ئهمهیان پهروهردگارمه، کاتێک ئهویش ئاوا بوو وتی: سوێند بێت به خوا ئهگهر پهروهردگارم هیدایهتی نهدامایه، ئهوه بێگومان له ڕیزی دهستهی گومڕاکاندا دهبووم.
فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هَٰذَا رَبِّي هَٰذَا أَكْبَرُ ۖ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ
ئینجا کاتێک خۆری بینی ههڵهات، وتی: ئاگاداربن، وادابنێین ئهمهیان پهروهردگارمه، ئهمه گهورهتریشه کاتێک ئهویش ئاوابوو وتی: ئهی خهڵکینه، ئهی خزمینه، بهڕاستی من بهریم لهو شتانهی ئێوه کردووتانه بههاوهڵ و شهریک (بۆ پهروهردگار).
إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا ۖ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ
بهڕاستی من ڕووی خۆم و دڵم له پهرستندا کردۆته ئهو زاتهی ئاسمانهکان و زهوی فهراههم هێناوه، لهکاتێکدا ڕووم لههیچ شتێکی ترناکهم، بهدڵئارامی تهواویشهوه (دهڵیم که): ههرگیز من له ڕیزی موشریک و هاوهڵگهراندانیم.
وَحَاجَّهُ قَوْمُهُ ۚ قَالَ أَتُحَاجُّونِّي فِي اللَّهِ وَقَدْ هَدَانِ ۚ وَلَا أَخَافُ مَا تُشْرِكُونَ بِهِ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبِّي شَيْئًا ۗ وَسِعَ رَبِّي كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا ۗ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ
(کهچی قهومه نالهبارهکهشی) کهوتنه موجادهلهو دهمهدهمێ دژی (له وهڵامیاندا ئیبراهیم وتی): ئایا ئێوه دهربارهی خوای (تاکو تهنها) لهگهڵ مندا دهمهدهمێ و موجادهله دهکهن؟ لهکاتێکدا ئهو بهڕاستی هیدایهتی داوم و ڕێبازی ڕاستی نیشانداوم و ناشترسم لهو شتانهی که ئێوه دهیکهن بهشهریکی خوا (چونکه ناتوانن زیانێکم پێ بگهیهنن) مهگهر ویستی پهروهردگارمی لهسهربێت و بیهوێت شتێکم بهسهردا بهێنێت، پهروهردگارم بهزانست و زانیاری ههموو شتێکی گرتۆتهوه، ئایا ئهوه بیرناکهنهوه و یاداوهری وهرناگرن؟
وَكَيْفَ أَخَافُ مَا أَشْرَكْتُمْ وَلَا تَخَافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُمْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا ۚ فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالْأَمْنِ ۖ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
من چۆن لهو شتانه دهترسم که ئێوه له جیاتی خوا دهیانپهرستن و چۆن ئێوه ناترسن لهوهی که شهریک و هاوهڵتان بۆ خوا بڕیارداوه بهبێ هیچ بهڵگهیهک که خوا ناردبێتی بۆتان، جا کهواته کام دهسته شایستهی ئهوهیه بێ ترس و بیم بێت و به ئاسوودهیی بژی؟ ئهگهر ئێوه دهزانن ئهوه پێم بڵێن؟...
الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَٰئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ
ئهوانهی ئیمان و باوهڕیان هێناوه و ستهم و هاوهڵگهریان تێکهڵ به ئیمانهکهیان نهکردووه، ئاسوودهیی و هێمنی ههر بۆ ئهوانهیه، ههر ئهوانهش ڕێنموومایی کراون.
وَتِلْكَ حُجَّتُنَا آتَيْنَاهَا إِبْرَاهِيمَ عَلَىٰ قَوْمِهِ ۚ نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَنْ نَشَاءُ ۗ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ
ئهو وتو وێژو لێکۆڵینهوانه بهڵگه و نیشانهی ئێمه بوو، کاتێک بهخشیمانن به ئیبراهیم لهسهر گهلهکهی و زاڵ بوو بهسهریاندا، قسهو بیروباوهری بهسهر قهومهکهیدا سهرکهوت، جا ههر کهسێک بمانهوێت و (خۆیشی شایسته بێت) چهندهها پلهوپایهی بهرز دهکهینهوه، بهڕاستی پهروهردگاری تۆ دانا و کار بهجێ یه و زانایه بهههموو شتێک.
وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ ۚ كُلًّا هَدَيْنَا ۚ وَنُوحًا هَدَيْنَا مِنْ قَبْلُ ۖ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِ دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَىٰ وَهَارُونَ ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
(لهوهودوا) ئیسحاق و یهعقوبمان پێبهخشی، ههریهک لهوانمان ڕێنموویی کرد، پێشتریش نوحمان ڕێنموویی کردبوو و له نهوهکانی (تری ئیبراهیم) داود و سلیمان و ئهیوب و یوسف و موسا و هاروون (هاتنه دنیاوه و بوونه ڕابهرو چاوساغ بۆ خهڵکی) ئا بهو شێوهیه پاداشتی چاکهخوازان دهدهینهوه (نهوهی چاکو پاک و خواناسیان پێدهبهخشین).
وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَىٰ وَعِيسَىٰ وَإِلْيَاسَ ۖ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ
(ههروهها) زهکهریا و یهحیا و عیسا و ئیلیاس ههر ههموویان له پاک و چاکان بوون.
وَإِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًا ۚ وَكُلًّا فَضَّلْنَا عَلَى الْعَالَمِينَ
ئیسماعیل و یهسهع و یونس و لوطیش (لههیدایهت دراوو پێغهمبهران بوون) ههریهکه لهوانیشمان ڕێزدارکرد بهسهر ههموو خهڵکی جیهانی (سهردهمی خۆیاندا).
وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ ۖ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
ههروهها ههندێک له باوانیان و نهوهکانیان و براکانیانمان ههڵبژاردو هیدایهت و ڕێنموویمان کردن بۆ ڕێگهو ڕێبازی ڕاست و دروست.
ذَٰلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ۚ وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
ئهوهیه هیدایهت و ڕێنموویی خوایی که هیدایهت و ڕێنموویی ههر کهسێکی پێ دهدات له بهندهکانی (که شایسته بێت) خۆ ئهگهر شهریک و هاوبهش بڕیار بدهن، ئهوه ههرچی کارو کردهوهیهکی (چاکیشیان) ههیه ههمووی پووچ و بێ نرخ دهبێت.
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ۚ فَإِنْ يَكْفُرْ بِهَا هَٰؤُلَاءِ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَيْسُوا بِهَا بِكَافِرِينَ
ئا ئهوانهی (که ناوبران) ئهوانهن کتێبی (ئاسمانی) و دهسهڵات و فهرمانڕهوایی و پێغهمبهرایهتیمان پێ بهخشیوون، جا ئهگهر ئهوانه بڕوایان پێی نهبێت (له نهفامان)، ئهوه بهڕاستی بهکهسانێکی ترمان (له ژیرو هۆشمهندهکان) سپارد و بڕوایان پێیهتی و پشتیوانیی لێدهکهن و پێی بێ باوهڕ نین.
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ ۖ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ ۗ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا ۖ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرَىٰ لِلْعَالَمِينَ
ئهو (ناوبراوانه) ئهو کهسانهن که خوا (بهتایبهت) هیدایهت و ڕینموویی کردوون، تۆش (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) شوێنی هیدایهت و ڕێنموویی ئهوانه بکهوه (ههروهها بهو خهڵکه) بڵێ: که من هیج جۆره کرێ و پاداشتێکتان لهسهر ڕێنموویی لێ داوا ناکهم، ئهم قورئان و بهرنامهیهش (که به مندا ڕهوانهکراوه) تهنها یادخهرهوهیه بۆ ههموو خهڵکی سهر ئهم زهویه.
وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَىٰ بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ ۗ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَىٰ نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ ۖ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا ۖ وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ ۖ قُلِ اللَّهُ ۖ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ
(جولهکه) وهکو پێویست قهدری خوایان نهگرت، ڕێزیان بۆ دانهنا، چونکه وتیان: خوا هیچ کتێبێکی بۆ هیچ کهس دانهبهزاندوه، پێیان بڵێ: باشه ئهی کێ ئهو کتێبهی دابهزاند که موسا هێنای (بۆتان)، لهکاتێکدا نوورو هیدایهتیش بوو بۆ خهڵکی، کهچی ئێوه بهش بهش و پارچه پارچهی دهکهن و ئهوهی بهدڵتان بێت نیشانی خهڵکی دهدهن و زۆریشی دهشارنهوه (بهتایبهت دهربارهی پێغهمبهر و قورئان) ههروهها بڵێ ههندێک شت فێرکران که نه ئێوه نه باو و باپیرانتان دهتانزانی، پێیان بڵێ: ههر خوا خۆی دایبهزاندوه و فێریشی کردوون، لهوهودوا وازیان لێ بهێنه با له بهتاڵ و نادروستی خۆیاندا ڕۆبچن و گهمهو یاری بکهن!!
وَهَٰذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَىٰ وَمَنْ حَوْلَهَا ۚ وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ ۖ وَهُمْ عَلَىٰ صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ
ئهم (قورئانه) کتێبێکی پیرۆزه، دامان بهزاندوه، ڕاستی کتێبهکانی پێشوو دهسهلمێنێت (به تایبهت تهورات و ئینجیل، که ئهوانیش له لایهن خواوه ڕهوانه کراون) ههروهها ناردوومانه تا شاره دێرینهکه (مهککهی پیرۆز) و ههموو دهوروبهری داچڵهکێنێت و (بانگیان بکات بۆ ئیسلام، که دانیشتووانی ههموو گۆی زهوی دهگرێتهوه) جا ئهوانهی که باوهڕ بهرۆژی دوایی دههێنن، بڕوا به قورئانیش دههێنن و لهسهر نوێژهکانیان بهردهوامن و ههمیشه لهکاتی خۆیدا ئهنجامی دهدهن و دهیپارێزن.
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَنْ قَالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ ۗ وَلَوْ تَرَىٰ إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُو أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ ۖ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنْتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ
کێ لهوه ستهمکارتره که درۆ بۆ خوا ههڵبهستێت و یاخود بڵێت: منیش وهحی و نیگام بۆ هاتووه، له ڕاستیشدا هیچی بۆ نههاتبێت، ههروهها ئهو کهسهش که وتویهتی: منیش وهک قورئان کتێبێک دادهبهزێنم وهک خوا دایبهزاندوه، خۆ ئهگهر ئهو ستهمکارانه ببینی چۆن له ئێش و ئازاری سهرهمهرگدا (گیرێکیان خواردووه) فریشتهکانیش دهستیان لێدهکهنهوه و لێیان دهدهن و (پێیان دهڵێن): ئادهی گیانتان بدهن بهدهستهوه، دهی ڕۆحتان دهرکهن، ئهمڕۆ له تۆڵهی (خوا نهناسیتاندا) سزاو ئهشکهنجهی ڕیسوایی و شهرمهزاری دهدرێن، چونکه شتی ناحهقتان بهدهم خواوه ههڵدهبهست و خۆتان بهگهوره دهزانی له بهرامبهر ئایهت و فهرمانهکانی خوادا و لووت بهرزیتان نهیدههێشت باوهڕی پێ بهێنن.
وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَىٰ كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ ۖ وَمَا نَرَىٰ مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَاءُ ۚ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَضَلَّ عَنْكُمْ مَا كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ
(له ڕۆژی قیامهتدا خوای گهوره ڕوو به خوانهناسان دهفهرموێت) سوێند بهخوا بێگومان ئێوه به تهنها و تاک تاک هاتوونهته لامان ههروهکو یهکهم جار دروستمان کردن و ههرچی پێمان بهخشی بوون و بهکارتان دههێنا بهجێتان هێشتووه له دوایی خۆتانهوه و ناشبینین لهگهڵتان ئهو کهس و شتانهی که ئێوه دهتانوت تکاکارن بۆمان و فریامان دهکهون، سوێند بهخوا بهڕاستی ههرچی پهیوهندیهک ههبوو له نێوانتاندا بچڕاوهو ههرچی ئومێدتان پێی ههبوو لافتان پێوه لێدهدا لێتان ون بوو.
۞ إِنَّ اللَّهَ فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَىٰ ۖ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَمُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ ۚ ذَٰلِكُمُ اللَّهُ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ
بهڕاستی خوا لهتکهری دهنک و دانهوێڵهیه بۆ ئهوهی یپشکوێنێت و بڕوێت، زیندووش له مردوو دهردههێنێت، دهرهێنهری مردووشه له زیندوو، ئا ئهوهیه خوای پهروهردگارتان، جا ئیتر بۆ کوێ لادهدرێن و بۆ کوێ وێڵ دهکرێن.
فَالِقُ الْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ
(ههرئهو زاتهیه) بهیانیان فهراههم دههێنێت و ئاسۆ ڕوناک دهکاتهوه و شهوی کردووه بههۆی ئارامی و خامۆشی، ڕۆژو مانگیشی کردووه بههۆی ڕاگرتنی حساب، ئهو شتانه ههمووی بهنهخشهی خوای باڵادهست و زانا کێشراوه.
وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ۗ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
ههر ئهو زاته، ئهستێرهی بۆ فهراههم هێناون تا ببێته هۆی ڕێنموویتان لهناو تاریکیهکانی سهر ڕووکاری وشکانی و دهریاکاندا، بهڕاستی ئێمه نیشانه و بهڵگهی زۆرمان (لهسهر دهسهڵاتی خۆمان و ڕێکوپێکی کارمان) ڕوون کردۆتهوه بۆ کهسانێک که پێی بزانن و لێی تێبگهن.
وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَمُسْتَوْدَعٌ ۗ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ
ههر ئهو زاته ئێوهی بهدیهێناوه له تاکه کهسێک، سهردهمێک (بهشێکتانی له پشتی باوکتاندا) نیشتهجێ کردبوو (که گوێزرانهوه بۆ ناو سکی دایکتان) ئهو شوێنه ئێوهی گرته خۆ (تا تیایدا نهش و نما بکهن، یاخود بۆ ماوهیهک ئێوهی لهسهر ڕووکاری زهوی دانا، دوایی له توێیدا شاردنیهوه تا ڕۆژی قیامهت) بهڕاستی ئێمه نیشانه و بهڵگهی زۆرمان (لهسهر دروستکردنی ئێوه و دروستکاری خۆمان هێناوهتهوه) بۆ کهسانێک که تێفکرن و وردبین بن.
وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَرَاكِبًا وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ ۗ انْظُرُوا إِلَىٰ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكُمْ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
ئهو خوایه زاتێکه که له ئاسمانهوه باران دهبارێنێت (دهفهرموێت): جا بههۆیهوه چرۆو چهکهرهی ههموو شتێکی پێ دهردههێنین و شینی دهکهین، ئینجا لاسکی سهوزی لێ پهیدا دهکهین، زنجیره دانهی سهفتهکراوی لێ دروست دهکهین (وهک گوڵهگهنم و چوڵتوک و گهنمهشامی.. هتد) له دارخورماش له ههندێ لق و چڵه پۆپی هێشووی خورما شۆڕ دهبێتهوه، ههروهها باخی ههمهجۆری ڕهزو ترێ، زهیتون و ههناریش، ههیانه له ڕواڵهتدا لهیهک دهچێت، ههشیانه لهیهک ناچێت، جا تهماشای بهرهکهی بکهن کاتێک بهر دهگرێت، پێ دهگات، (سهرهتا ههندێکی گوڵه و دوایی خۆی ههڵدهپێچێت، ڕهنگ و قهبارهیهک دهگرێته خۆی، دوای چهند مانگێک قهبارهشی گهورهتر دهبێت، ڕهنگیشی دهگۆڕێت، ئهوسا پێ دهگات و تام و بۆنی سروشتی خۆی بۆ دروست دهبێت) بهڕاستی ئا لهو شتانهدا (که ئاماژهی تێداکرا بۆتان) چهندهها بهڵگهو نیشانهی تهواون بۆ کهسانێک که ئیمان و باوهڕیان دههێنن (بهو بهدی هێنهرهی که ئاسهواری دهستی قودرهت و به دهسهڵاتی له ههموو شتێکدا بهدی دهکرێت).
وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ ۖ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يَصِفُونَ
(لهگهڵ ئهو ههموو نیشانهی دهسهڵاتداریهدا نهفامان) پهری و جنۆکهیان کردۆته هاوبهش و هاوتای خوا، له حاڵێکدا ههر خوا دروستکاری پهری و جنۆکهکانه و بهناحهق کوڕو کچ دهدهنه پاڵی، بێ هیچ جۆره زانیاریهک (گاور دهڵێ: عیسا کوڕی خوایه، جوو دهڵێ: عوزهیر، هاوهڵگهران دهڵێن: فریشتهکان کچی خوان!!) پاکی و بێگهردی و بڵندی بۆ ئهو زاتهیه که دووره لهو سیفهته ناقۆڵاو نادروستانهوه که ئهوانه خوای پێی پێناسه دهکهن.
بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ صَاحِبَةٌ ۖ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
بێگومان ئهو زاته بهدیهێنهری ئاسمانهکان و زهویه له جوانترین و ڕێک و پێکترین شێوهدا، چۆن ڕۆڵهی دهبێت؟! خۆ ئهوزاته هاوسهری نهگرتووه؟! بهڵکو ههموو شتێکی دروست کردوه، بهڕاستی ئهو زاته بهههموو شتێک زانایه.
ذَٰلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ ۖ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ فَاعْبُدُوهُ ۚ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ
ئا ئهو خوایه پهروهردگارتانه، جگه لهویش هیچ خوایهکی تر نیه، بهدیهێنهری ههموو شتێکه، کهواته ههر ئهو زاته بپهرستن و بهندایهتی تهنها ئهو بکهن، ئهو خوایه ئاگادارو چاودێری ههموو شتێکه.
لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ ۖ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ
دهزگای بینایی و (بۆچوونی ئادهمیزاد) ناتوانێت ئهو زاته ببینێت، زانیاری ئهو خوایه ههموو شتێکی گرتۆتهوه، ئاگاداریشه بهههموو دهزگاکانی بینایی، ههر ئهوه وردبین و ئاگایه.
قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ ۖ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ ۖ وَمَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا ۚ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ
بێگومان چهندهها بهڵگهی ڕووناکبیرتان له لایهن پهروهردگارتانهوه بۆ هاتووه، جا ئهوهی خۆی ڕوناکبیر بکات و له ڕاستیهکان تێفکرێت و تێبگات و گۆڕانکاری له بیرو هۆش و ژیانیدا ئهنجام بدات، ئهوه ههرخۆی قازانج دهکات، ئهو کهسهی چاو دهنوقێنێت له ئاستی ڕوناکبیریه خواییهکاندا و لهڕاستی لادهدات، ئهویش ههر لهسهر خۆی دهکهوێت و خۆی زهرهر دهکات و من (واته پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) بههیچ شێوهیهک چاودێر نیم بهسهرتانهوه.
وَكَذَٰلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ وَلِنُبَيِّنَهُ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
ههر بهو شێوهیه (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) ئایهتی جۆراو جۆرت بۆ ڕهوانه دهکهین له ههموو بارهیهکهوه، ده با ههر بڵێن خوێندووته و بهدهرس پێت وتراوه (ئێمه دهمانهوێت) بهڕاستی ڕوونی بکهینهوه بۆ کهسانێک که بزانن و تێبگهن.
اتَّبِعْ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ۖ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ
(تۆ ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) شوێنی ئهو بهرنامهیه بکهوه که لهلایهن پهروهردگارتهوه به نیگا و (وحی) پێت ڕاگهیهنراوه، جگه لهو هیچ خوایهکی تر نیه، گوێ مهدهرێ و پشت ههڵکه له موشریک و هاوهڵگهران.
وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكُوا ۗ وَمَا جَعَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ۖ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ
خۆ ئهگهر پهروهردگارت (بیویستایه و شایسته بوونایه هیدایهتی دهدان) هاوهڵگهر نهدهبوون، خۆ ئێمه تۆمان نهکردووهته چاودێری بهسهر ئهوانهوه و تۆ دهسهڵاتت بهسهریاندا نیه (تا بهزۆر هیدایهتیان بهسهردا بسهپێنیت).
وَلَا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ ۗ كَذَٰلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
(ئهی ئیمانداران) نهکهن جوێن بدهن بهو بت و شتانهی که (نهفامان) هاواری لێدهکهن و دهیپهرستن بێجگه لهخوا، نهوهکو ئهوانیش بهناحهق و بهنهفامی جوێن بدهن بهخوا، (چونکه ئهوانه) نایناسن و قهدری نازانن، ئا بهو شێوهیه ئێمه بۆ ههر گهل و ئوممهتێک کردهوهکهیانمان ڕازاندۆتهوه، لهوهودوا گهڕانهوهیان ههر بۆ لای پهروهردگاریانه، ئهوسا ئاگاداریان دهکاتهوه بهو کاروکردهوانهی که دهیانکرد.
وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ جَاءَتْهُمْ آيَةٌ لَيُؤْمِنُنَّ بِهَا ۚ قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ ۖ وَمَا يُشْعِرُكُمْ أَنَّهَا إِذَا جَاءَتْ لَا يُؤْمِنُونَ
موشریک و هاوهڵگهران سوێندی گهورهیان بهخوا دهخوارد: که سوێند بێت ئهگهر موعجیزهیهکیان بۆ بێت ئهوه بێگومان باوهڕی پێ دههێنن، پێیان بڵێ: بهڕاستی ههموو بهڵگهو موعجیزهکان تهنها لای خوایه و بهدهست ئهوه، جا ئێوه چووزانن، چونکه لهوانهیه ئهو داخوازی و موعجیزه و بهڵگانهشیان بۆ پێش بهێنین ههر باوهڕ ناهێنن.
وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَنَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ
ئهو کاته دڵ و چاوهکانیان ههڵدهگێڕینهوه (لهنێوان جۆرهها لێکدانهوه و ئهگهردا) ههروهکو چۆن یهکهمجار له سهرهتاوه باوهڕیان نههێنابوو (بهدهسهڵاتی بێ سنووری خواو ئهم ههموو موعجیزه بێ شوماره که دهوری داون) ئێمه جارێ وازیان لێ دههێنین تا له ستهم و سهرکهشی خۆیاندا سهرگهردان بن و ڕۆبچن (بۆ کوێ دهچن له دهستمان دهرناچن).
۞ وَلَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةَ وَكَلَّمَهُمُ الْمَوْتَىٰ وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا مَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ
خۆ ئهگهر (داخوازی هاوهڵگهرانمان جێبهجێ بکردایه) و بهڕاستی ئێمه فریشتهمان دابهزاندانایه بۆ لایان و مردووهکان قسهیان لهگهڵدا بکردنایه، ههموو شتێکیشمان لهبهر دهمیاندا کۆ بکردایهتهوه، نهدهبوون بهبڕوادار و بڕوایان نهدههێنا، مهگهر خوا بیهوێت، بهڵام زۆربهیان نافامن و نازانن (بیر ناکهنهوه و تێنافکرن، ههتا ئهمڕۆش گا پهرست، شهیتان پهرست و، بت پهرستان ههر ماون، ههیانه خاوهنی بڕوانامهی بهرزیشن، بهڵام له ڕووی ئاینداریهوه لهوپهڕی دواکهوتن و کۆنهپهرستیدان).
وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا ۚ وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ ۖ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ
ههر بهو شێوهیه (کێشمه کێشی ئیمانداران و خوانهناسان بهردهوامه) جا بۆ ههموو پێغهمبهرێک (بۆ ئیماندارانیش) دوژمنێکمان له شهیتانهکانی ئادهمیزاد و پهری سازاندوه، که بهردهوام قسهی زل و ڕازاوه دهدهن بهگوێی یهکداو (خۆیان و خهڵکی) پێ سهرگهردان و گومڕا دهکهن، خۆ ئهگهر پهروهردگارت بیویستایه (نهیاندهتوانی) شتی وابکهن، ده وازیان لێ بهێنه لهگهڵ ئهو درۆو دهلهسهیهی که ههڵی دهبهستن (بۆ کوێ دهچن، له دهست سزای خوایی ڕزگار نابن).
وَلِتَصْغَىٰ إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَلِيَرْضَوْهُ وَلِيَقْتَرِفُوا مَا هُمْ مُقْتَرِفُونَ
(ههروهها بهو قسه جوان و بریقهدارانه ئهیاندا بهگوێی یهکدا) بۆئهوهی ئهوانهی باوهڕیان بهقیامهت نیه دڵی بدهنێ و پێی ڕازی بن و بۆ ئهوهی ئهوتاوانانه بکهن که ئهوان بهردهوام دهیکهن.
أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلًا ۚ وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ ۖ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ
ئایا ڕهوایه (بۆ منی پێغهمبهر، بۆ منی ئیماندار) جگه له خوا کهسێکی تر بکهمه حهکهم و دادوهر، لهکاتێکدا ئهو زاته کتێبی پیرۆزی خۆی که (قورئانه) بۆ دابهزاندوون که ههموو دروست و نادروستێکی تیادا جیاکردۆتهوه، ئهوانهش که کتێبی (ئاسمانیمان) پێداون (له گاورو جوو) چاک دهزانن بهڕاستی ئهو قورئانه لهلایهن پهروهردگارتهوه بهڕاست و ڕهوا دابهزێنراوه، کهوابوو ئیتر تۆ ههرگیز مهچۆره ڕیزی گوماندارو دوو دڵانهوه.
وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا ۚ لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ ۚ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
فهرمان و فهرموودهکانی پهروهردگارت (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) لهوپهڕی ڕاستی و دادپهروهریدا بهئهنجام گهیشتووه، ههرگیز شتێک نیه بیانگۆرێت، ههر ئهویش بیسهره بهگوفتاری ههمووان، زانایه بهههموو نهێنی و ئاشکرایهک.
وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ۚ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
خۆ ئهگهر فهرمانبهردارو ملکهچی زۆربهی خهڵکی سهرزهوی بیت ئهوه له ڕێبازی خوا وێڵت دهکهن، چونکه شوێنی هیچ شتێک ناکهون جگه له گومان و تهنها گۆترهکاری دهکهن.
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ ۖ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ
بهڕاستی پهروهردگاری تۆ چاک زانایه بهوهی که: کێ له ئاین و ڕێبازی ئهو وێڵ و گومڕا دهبێت و ههر خوایش زانایه بهوانهی که هیدایهت و ڕێنموویی وهرگرن.
فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ بِآيَاتِهِ مُؤْمِنِينَ
جا بخۆن لهو زیندهوهره سهر بڕاوانهی که ناوی خوا لهکاتی سهربڕینیاندا براوه، ئهگهر ئێوه باوهڕتان بهرێنموونی و ئایهتهکانی خوا ههیه (بسم الله، الله اکبر، پێویسته لهکاتی سهربڕینی ماڵاتدا بوترێت).
وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ ۗ وَإِنَّ كَثِيرًا لَيُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ ۗ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ
بهڵگهتان چیه که (له گۆشتی ئهو ئاژهڵانه) ناخۆن که ناوی خوا براوه له سهریان (لهکاتی سهر بڕینیاندا) لهکاتێکدا بهڕاستی ئهوهی حهرام کراوه له سهرتان خوا بۆی جیا کردونهتهوه مهگهر ناچار بکرێن بۆی، بهڕاستی زۆربهیان خهڵکی سهرگهردان و گومڕا دهکهن بههۆی ئارهزووهکانیانهوه نهک بههۆی زانستهوه (ههر لهخۆیانهوه شت حهرام دهکهن) بێگومان پهروهردگارت خۆی چاک ئهو کهسانه دهناسێت که دهست درێژکارن و خۆشیان و خهڵکیش له سنوور دهترازێنن.
وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ
(ئهی گرۆی ئیمانداران) واز بهێنن له ههموو گوناهو ههڵهیهکی ئاشکراو نادیار (لهو گوناهانه به دووربن که بهدڵ و دهروون دهکرێت، ههروهها لهوانهش که بهدهم و دهست و ئهندامهکان دهکرێت) بهڕاستی ئهوانهی گوناهو تاوان ئهنجام دهدهن لهئایندهدا سزاو تۆڵهی گوناهو تاوانهکانیان یهخهیان پێ دهگرێت.
وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ ۗ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَىٰ أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ ۖ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ
لهو ئاژهڵه سهر بڕاوانهش مهخۆن که ناوی خوا لهکاتی سهر بڕینیاندا نهبراوه و بهڕاستی ئهوه لادان و گوناهه، دڵنیابن که شهیتانهکان شت دهخهنه دڵی لایهنگرهکانیانهوه تا موجادهلهتان لهگهڵ بکهن و (بهرگری له بهتاڵیان بکهن) جا ئهگهر ئێوه فهرمانبهرداری ئهو هاوهڵگهرو شهیتانانه بن، ئهوه بێگومان مانای وایه ئێوهش موشریک و هاوهڵگهرن.
أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا ۚ كَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
ئایا ئهو کهسهی که مردوو بوو (بههۆی بێ باوهڕیهوه)، ئینجا (بههۆی ئیمانهوه) زیندوومان کردهوه و نوورو ڕوناکیهکمان بۆ ساز کرد له ژیانیدا (که قورئانه) لهناو خهڵکیدا پێی دهڕوات و ههڵس و کهوتی پێدهکات (هاندهرێتی بۆ ههموو چاکهیهک و دهیگێڕێتهوه له ههموو خراپهیهک، ئایا ئهو کهسه) وهکو ئهوه وایه که لهناو تاریکیهکاندا گیری خواردوه و لێی دهرناچێت، ههروهها ئا بهو شێوهیه که دهبینرێت ئهو کارو کردهوهی که دهیکهن بۆیان ڕازێنراوهتهوه.
وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ أَكَابِرَ مُجْرِمِيهَا لِيَمْكُرُوا فِيهَا ۖ وَمَا يَمْكُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ وَمَا يَشْعُرُونَ
ئا بهو شێوهیه، لهناو ههموو شارو شارۆچکهیهکدا گهورهترینی تاوانباریانمان باڵادهست کردوه تا پیلان و تهڵهکه بگێڕن تیایدا، (بێ ئهوهی بزانن) که: هیچ فێڵ و تهڵهکهیهکیش ناکهن بهزیانی خۆیان تهواو نهبێت، لهکاتێکدا ههست بهوه ناکهن، پیلان دژی خۆیان دهگێڕن و بهسهر خۆیاندا دهشکێتهوه (بهڵام) ههستی پێناکهن (چونکه غافڵ و بێ ئاگان که بهرهو لێواری مهرگ ههنگاو ههڵدهگرن و له سزای پهروهردگار دهرباز نابن).
وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّىٰ نُؤْتَىٰ مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ ۘ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ ۗ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ
(بێ باوهڕان) کاتێک ئایهتێکی قورئانیان بۆ بێت دهڵێن: ئێمه ههرگیز باوهڕ ناهێنین ههتا وێنهی ئهوهی که بۆ پێغهمبهران هاتووه به ئێمه نهبهخشرێت، خوا زانایه بهو شوێن و دڵ و دهروونهی که شایستهیه پهیامی خۆی تێدا دابنێت، لهئایندهیهکی نزیکیشدا ئهوانهی که تاوانیان کردووه لهلایهن خواوه سووکی و ڕیسوای و بێ نرخی یهخهیان پێدهگرێت، هاوڕێ لهگهڵ سزای پڕ ئێشدا له پاداشتی ئهو پیلان و تهڵهکهیهدا که دهیانگێڕا.
فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ ۖ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ ۚ كَذَٰلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ
جا ئهو کهسهی (خێری تێدا بێت) و خوا بیهوێت هیدایهتی بدات، ئهوه سینهی ساف و پاک و ئاماده دهکات بۆ ئاینی ئیسلام، ئهو کهسهش خوا بیهوێت گومڕای بکات، ئهوه دڵی دهگوشێت و سنگی توند دهکات و ههناسهی سوار دهبێت، ههر وهک ئهوهی بهرهو ئاسمان بهرز بێتهوه (چۆن تووشی تهنگه نهفهسی و دڵه تهپێ و خوێن بهر بوون دهبێت)، ئا بهو شێوهیه خوا گومڕایی و پیسی هاوهڵگهری لهسهر دڵی ئهوانه دادهنێت که باوهڕ ناهێنن.
وَهَٰذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا ۗ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ
ئا ئهم قورئانه ڕێگهو ڕێبازو بهرنامهی پهروهردگاری تۆیه که ڕاست و دروسته، بێگومان ئێمه ههموو بهڵگه و فهرمانهکانمان ڕوون کردۆتهوه بۆ کهسانێک که یاداوهری وهردهگرن.
۞ لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ ۖ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
ئهوانه بهههشتی پڕ له ئاشتی و هێمنیان بۆ ئامادهیه لای پهروهردگاریان، ههر ئهو زاتهش پشتیوان و خۆشهویستیانه بههۆی ئهو کارو کردهوه چاکانهی که ئهنجامیان دهدا.
وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ ۖ وَقَالَ أَوْلِيَاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنَا ۚ قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ۗ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ
ڕۆژێک دێت خوا ههمووانیان کۆ دهکاتهوه و (بهخهشم و قینهوه دهفهرموێت): ئهی دهستهی پهریهکان بهڕاستی ئێوه زۆر کهستان له ئینسانهکان گومڕاکرد، لهولاشهوه گوێ له مشتهکانیان، (له خهڵکی نهگبهت و ڕهنجهڕۆ) دهڵێن: پهروهردگارا ههندێکمان سوودمان له ههندێکیان وهرگرت (سوودی ئینسانهکان ڕابواردن سامان کۆکردنهوه بوو، سوودی پهریهکانیش پێڕی خۆیانیان زۆرکرد بهگومڕاکردنی خهڵکێکی زۆر)، ئێستاش ئهوهته گهیشتووینهته ئهوکات و ساتهی تۆ بۆت دیاری کردووین، خوایش فهرمووی: (مادهم وایه) ئهم ئاگره جێگهتانه نهمرن تیادا، مهگهر خوا ویستی لهسهر بێت (به سزایهکی تر سزایان بدات)، بهڕاستی پهروهردگاری تۆ (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) ئهی ئیماندار) داناو زانایه.
وَكَذَٰلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضًا بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ
ههر بهو شێوهیهش ستهمکاران دهکهینه پشتیوان و خۆشهویست و هاوکاری یهکتر، بههۆی ئهو کارو کردهوانهی که دهیانکرد.
يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَٰذَا ۚ قَالُوا شَهِدْنَا عَلَىٰ أَنْفُسِنَا ۖ وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَشَهِدُوا عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ
(له ڕۆژی قیامهتدا خوا دهفهرموێت): ئهی دهستهی پهری و ئینسان، ئایا پێغهمبهرانتان له خۆتان بۆ نههات، که ئایهتهکانی من و ڕووداوهکان بهسهرتاندا بخوێننهوه و ئاگادارتان بکهن و بتانترسێنن لهوهی که ئهم ڕۆژهتان بۆ پێش دێت؟! (ههموو بهیهکدهنگ) دهڵێن: ڕاسته ئێمه خۆمان شایهتی لهسهر خۆمان دهدهین (بهڵام ئهوانه کاتی خۆی) ژیانی دنیا سهری لێشێواندن و ههڵی خهڵهتاندن و شایهتیان لهسهر خۆیاندا که بهڕاستی کاتی خۆی بێ باوهڕ بوون.
ذَٰلِكَ أَنْ لَمْ يَكُنْ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرَىٰ بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا غَافِلُونَ
ئهو ناردنی پێغهمبهرانه بۆ ئهوهیه چونکه پهروهردگاری تۆ (نهیکردووه بهعادهت) که لهناوبهری شارو شوێنهکان بێت به ناحهق، لهکاتێکدا خهڵکهکهی غافڵ و بێ ئاگا بن و پهیامی خوایان پێ ڕانهگهیهنرابێت.
وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِمَّا عَمِلُوا ۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ
بۆ ههر یهکێک له بێ باوهڕ و موسڵمان چهندهها پلهوپایه ههیه له پاداشتی کردهوهکانی، پهروهردگاریشت بێئاگا نیه لهو کاروکردهوهی که دهیکهن.
وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ ۚ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ
پهروهردگاری تۆ زۆر دهوڵهمهندو بێ نیازه، ههروهها خاوهنی سۆزو میهرهبانیشه، ئهگهر بیهوێت ئهوه ئێوه لادهبات و لهناوتان دهبات، ههرچی و ههر کهسیشی مهبهست بێت دوای ئێوه جێنشینی دهکات، ههر وهکو ئێوهی له نهوهی کهسانێکی تر هێنایه کایهوه.
إِنَّ مَا تُوعَدُونَ لَآتٍ ۖ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ
بهڕاستی ئهو بهڵێنانهی که دهتاندرێتێ (دهربارهی قیامهت و لێپرسینهوه) بهڕێوهیه و بێگومان ههر دێت و ئێوه دهسهوسانکهرنین.
قُلْ يَا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلَىٰ مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ ۖ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ ۗ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان) بڵی: ئهی قهوم و هۆزم چیتان بۆ دهکرێت ئهنجامی بدهن لهسهر شێوازی خۆتان، ئهوه بهڕاستی منیش بهردهوامم لهسهر کاری خۆم (له ههوڵ و تێکۆشان بۆ هیدایهت و ئیمان)، چونکه لهئایندهدا دهزانن که سهئهنجامی ماڵی قیامهت بۆ کێ دهبێت، دڵنیاش بن که ستهمکاران سهرفراز نابن.
وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَٰذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَٰذَا لِشُرَكَائِنَا ۖ فَمَا كَانَ لِشُرَكَائِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَىٰ شُرَكَائِهِمْ ۗ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ
(ئهو هاوهڵگهرو نهفامانه) ههندێک لهوهی که خوا دروستی کردووه له بهرو بوومی کشتوکاڵ و ماڵاتیان کردووه به بهشی خواو وتویانه: ئهمه بهشی خوایه بهخهیاڵی خۆیان! (ههندێکی تریشیان جیا کردۆتهوه و وتویانه) ئهمهش بۆ بتهکانمانه! جا ئهوهی بۆ بتهکانیان بڕیاریان داوه ئهوه بهخوا ناگات، (واته قبوڵ و پهسهند نیه، ئهوهش که بهخهیاڵی ئهوان) بۆ خوا بڕیاریانداوه، ئهوه دهگهیشته لای بتهکان و بۆ ئهوان بوو، ئای که دادوهریهکی خراپ و نادروست دهکهن.
وَكَذَٰلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ ۖ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ ۖ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ
وهک ئهو دابهشکردنه دوور له دادوهریه، بت و پهرستراوهکانیان کوشتنی منداڵهکانیان بۆ زۆربهی هاوهڵگهران جوان و ڕازاوه کردبوو (نهفامانی عهرهب کچانیان زینده بهچاڵ دهکرد)، بۆ ئهوهی لهناویان بهرن و ئاینی یهکتاپهرستیان لێ بشێوێنن، خۆ ئهگهر خوا بیویستایه ئهوه نهیاندهتوانی کاری وابکهن (ئازادی لێ دهسهندنهوه)، کهوابوو وازیان لێ بهێنه خۆیان و ئهو درۆو دهلهسهیهی که دهیکهن.
وَقَالُوا هَٰذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لَا يَطْعَمُهَا إِلَّا مَنْ نَشَاءُ بِزَعْمِهِمْ وَأَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُهَا وَأَنْعَامٌ لَا يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِرَاءً عَلَيْهِ ۚ سَيَجْزِيهِمْ بِمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ
هاوهڵگهران به بڕیاری نادروستی خۆیان دهیانوت: ئهمانه چهند ماڵات و کێڵگهیهکن قهدهغه کراون، کهس لێیان ناخوات مهگهر ئێمه بمانهوێت و ڕازی بین، ههندێک ماڵاتی تریش حهرام کرابوو پشتیان بۆ سواریی و بۆبار بهکار بهێنرێت، ماڵاتێکی تریش ههن ناوی خوای لهسهر نابهن (ناوی بتهکان دهبهن لهکاتی سهر بڕینیاندا) ئهم کارهیان درۆ ههڵبهستن بوو به دهم خواوه (گوایه بهو کارهیان ڕازیه)، بێگومان خوا له ئایندهدا تۆڵهی ههموو ئهو شتانهیان لێ دهستێنێت که بهناحهق ههڵیاندهبهست.
وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَٰذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَىٰ أَزْوَاجِنَا ۖ وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ ۚ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ ۚ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ
(نهفامیهکی تر که پهیڕهوی دهکهن ئهوهیه) دهیانوت: ههرچی له سکی ئهم ماڵاتانهدا بێت (له بهچکه و کۆرپهله) تایبهتیه بۆ نێرینهکانمان و حهرامکراوه له هاوسهرانمان، خۆ ئهگهر به مردارهوه بووی (بهچکهیهک یان کۆرپرلهیهک بوو) ئهوا ههمووان تیایدا هاوبهشن و (پیاوان و ئافرهتان لێی دهخۆن) له ئایندهدا خوا پاداشتی ئهم ههموو (سنووره خۆ کردانه و) باس و خواس و پێناسانهیان دهداتهوه، چونکه بهڕاستی خوا حهکیم و داناو کاربهجێیه و زانا و ئاگاداره بهههموو شتێک (دهیهوێت ههموو ههڵسوکهوتی خهڵکی ڕێک و پێک بێت).
قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ ۚ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ
بهڕاستی ئهوانهی که منداڵهکانی خۆیان بهناحهق و ناڕهواو نهزانی و نهفامی کوشت زهرهریان کرد، ههروهها زهرهریان کرد ئهوانهی ئهوهی خوا پێی بهخشیبوون خۆیانیان لێ بێ بهش کردو لهناویان برد، ههمووشی بههۆی درۆ ههڵبهستنهوه بهدهم خواوه، بهڕاستی ئهوانه گومڕا بوون و هیدایهت دراو نهبوون.
۞ وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ ۚ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ ۖ وَلَا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ
خوا ههر ئهو زاتهیه که باخاتی بهرزی لق و پۆپداری بهرپا کردوه و باخاتی نزمی پهرش و بڵاویشی بهدی هێناوه و خورماو کشتوکاڵی جۆراوجۆریش که شێوهو قهبارهو ڕهنگ و تام و بۆنیان له خواردندا جیایه، له زهیتوون و ههناری لهیهک چوو، ههروهها لهیهک نهچوو، بخۆن له بهرو بوومهکهی کاتێک دهیگرێت و ڕۆژی چنین و دروێنه مافی (ههژارانی) لێبدهن و زیادهڕهوی مهکهن، چونکه خوا له سنوور دهرچوان و زیادهڕهوانی خۆش ناوێت.
وَمِنَ الْأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا ۚ كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ۚ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
(ههر خوا) ههندێک له ماڵاتی بۆ ئێوه ڕام هێناوه که بۆ بار بردن بهکاریان دههێنن (له خوری و مووی ههندێکی تریان) فهرش و ڕایهخ دروست دهکهن و بۆ سواریش ههندێکی تریان بهکار دههێنن، ده بخۆن لهو ڕزق و ڕۆزییهی که خوا پێی بهخشیوون، نهکهن شوێن ههنگاو و (نهخشه و پیلانهکانی) شهیتان بکهون، چونکه بهڕاستی ئهو دوژمنێکی ئاشکرای ئێوهیه.
ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ ۖ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ ۗ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ ۖ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
(خوای گهوره) ههشت جووت ماڵاتی (بۆ خزمهتی ئادهمیزاد دروستکردووه) لهمهڕ جوتێک و لهبزنیش جوتێک (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) بهو نهفامانه بڵێ که ههر له خۆیانهوه شت حهرام دهکهن) ئایا خواردنی گۆشتی نێرهکانی حهرام کردووه یان مێیهکان یان ئهوهی کهله سکی مێیهکاندا ههیه؟! ئهگهر ئێوه ڕاست دهکهن و بهڵگهیهکی زانستیتان ههیه، بۆمان ڕوون بکهنهوه؟!
وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ ۗ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ ۖ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهَٰذَا ۚ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
ههروهها له وشتر جووتێک و له ڕهشه وڵاخیش جوتێک، (دووباره پێیان) بڵێ: ئایا خواردنی گۆشتی نێرهکانی حهرام کردووه یان مێیهکان، یان ئهوهی کهله سکی مێیهکاندا ههیه؟! یاخود ئێوه (وا دیاره) شایهت بوون و لهوێ بوون کاتێک خوا بڕیاری بهو جۆرهی بۆ دان؟!! جا ئیتر کێ لهوه ستهمکارتره که درۆی به دهم خواوه ههڵبهستووه تا بهبێ زانستی، خهڵکی سهرلێشێواو بکات، بهڕاستی خوا هیدایهتی دهستهی ستهمکاران نادات.
قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَىٰ طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ ۚ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پییان بڵێ: من نابینم و دهستم ناکهوێت لهوهی که وهحی و نیگام بۆ کراوه هیچ خواردنێکی حهرامکراو لهسهر ئهو کهسهی که بیخوات، مهگهر خواردنی مردارهوه بوو، یان خوێنێکی ڕژێنراو، یان گۆشتی بهراز، بهڕاستی ئهو قهدهغه کراوه ههر پیسه، یاخود (ماڵاتێک) کهله سنووری شهرع دهرچووبێت له سهر بڕینهکهیدا بهوهی که ناوی غهیری خوای لهسهر برابێت، جا کهسێک ئهگهر ناچارکرا (بههۆی گرانی یان زۆر لێکردن) لهکاتێکدا داواکارو دهرچوو نهبێت و بهردهوام نهبێت و دووبارهی نهکاتهوه، ئهوه بهڕاستی پهروهردگاری تۆ لێخۆشبوو میهرهبانه (بۆ بڕاوادارانی ناچار).
وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ ۖ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ۚ ذَٰلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ ۖ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ
لهسهر ئهوانهش که بوونهته جولهکه ههرچی زیندهوهری چڕنوکداره حهراممان کردو له (گۆشتی) ڕهشه وڵاخ و له بزن و مهڕیش پیوهکهمان لێ حهرام کردن مهگهر ئهوهی که بهبڕبڕاگهی پشتیانهوه بێت، یاخود ئهوهی دهوری ڕیخۆڵهیانی دابێت، یان ئهوهی تێکهڵی ئێسقان بووبێت، ئهو (حهرام کردنانه) بههۆی لادان و ستهمیانهوه، تۆڵهیهک بوو لێمانسهندن، بهڕاستی ههر ئێمه ڕاستگۆین (تا جولهکه خۆیان بناسن و بزانن که ئهم قورئانه فهرموودهی خوایه و ئاگاداره بهههموو شتێکیان).
فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ
ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) جا ئهگهر باوهڕیان پێ نهکردیت ئهوه بڵێ: که پهروهردگارتان خاوهنی ڕهحمهت و میهرهبانی فراوان و بێ سنووره (ئهگهر باوهڕ بهێنن و لهپیلان و تهڵهکه به دوور بن، لێتان خۆش دهبێت) هێزی خهشمی خوا له دهستهی ستهمکاران بهرگری ناکرێت (له دهرئهنجامی بێ باوهڕیان).
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكْنَا وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ شَيْءٍ ۚ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّىٰ ذَاقُوا بَأْسَنَا ۗ قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا ۖ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ
لهمهودوا موشریک و هاوهڵگهران دهڵێن: ئهگهر خوا بیویستایه هاوهڵمان بۆ بڕیار نهدهدا!! باوو باپیرانیشمان موشریک نهدهبوون!! هیچ شتێکیشمان له خۆمان حهرام نهدهکرد!! (ئهمانه ههمووی قسهی بهتاڵه و ههرگیز خوای گهوره زۆر له کهس ناکات بۆ باوهڕ هێنان یان بێ باوهڕی) ههر بهو شێوهیه ئهوانهی پێش ئهمانیش درۆ و بوختانیان ههڵدهبهست، ههتا تووشی بهڵای ئێمه بوون و سزای ئێمهیان چهشت، پێیان بڵێ: ئایا هیچ زانیاری و زانستیهکی خوایتان لهلایه، تا نیشانمان بدهن و بۆمان دهربخهن؟ ئێوه شوێنی هیچ شتێکی تر ناکهون جگه لهگومان و ئێوه هیچ شتێکی تر ناکهن مهگهر ئهوه نهبێت که درۆ دهکهن.
قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ ۖ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ
ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: کهوابوو ههر بۆ خوایه خۆی بهڵگه تێرو تهواوهکان، جا ئهگهر بیویستایه ئهوه ههمووتانی بهتهواوی هیدایهت دهداو به ناچاریی ههمووان بڕوادار دهبوون (بهڵام ڕێزی لێگرتوون و سهرپشکی کردوون).
قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هَٰذَا ۖ فَإِنْ شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ ۚ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ
پێیان بڵێ: ئادهی ئهو شایهتانهتان بهێنن که شایهتی دهدهن بهڕاستی خوا ئهم شتانهی حهرام کردووه، خۆ ئهگهر ویستیان شایهتی بدهن، ئهوه تۆ لهگهڵ ئهواندا مهبه و شوێنی ئارهزووی ئهوانه مهکهوه که باوهڕیان به ئایهت و فهرمانهکانی ئێمه نهکردووه و شوێن ئارهزووی ئهوانهش مهکهوه که باوهڕ بهرۆژی دوایی ناهێنن و ئهوانهش که هاوتا بۆ پهروهردگاریان دادهنێن.
۞ قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ ۖ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ۖ وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ ۖ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ ۖ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ ۖ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ۚ ذَٰلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: (خهڵکینه) وهرن با ئهو شتانهتان بۆ بخوێنمهوه که پهروهردگارتان حهرامی کردووه لهسهرتان، (یهکهمیان ئهوهیه) که هیچ شتێک نهکهن بهشهریک و هاوهڵ بۆی، (دووههمیان ئهوهیه) که چاک ڕهفتار بن لهگهڵ دایک و باوکتاندا، (سێههمیان) منداڵانی خۆتان لهبهر برسێتی و نهداری مهکوژن، چونکه ئێمه (پهکتان ناخهین) ڕزق و ڕۆزی ئێوهش و ئهوانیش دهدهین، (چوارههمیان) نزیکی گوناهو تاوانهکان مهکهون، چ ئهوهی که ئاشکراو بووه و چ ئهوهی که شاراوه و پهنهانه بووه، (پێنجهمیان) هیچ کهسیش مهکوژن که خوا حهرامی کردووه مهگهر بهحهق نهبێت، ئهوهی که خوێندمهوه بۆتان خوا فهرمانی پێکردوون بۆ ئهوهی ژیرو هۆشمهند بن.
وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّىٰ يَبْلُغَ أَشُدَّهُ ۖ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ ۖ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۖ وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَىٰ ۖ وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ۚ ذَٰلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
(شهشهمیان) نزیک ماڵ و سامانی ههتیو مهکهون مهگهر بهچاکی و له قازانجی نهبێت، ههتا ئهو کاتهی گهوره دهبێت و بهتهواوی پێ دهگات، (حهوتهمیان) کێشان و پێوان بهڕێک و پێکی بهکار بهێنن بهدادگهری ئهنجامی بدهن و (فێڵی تێدا مهکهن)، جا ئێمه داخوازی له کهس ناکهین مهگهر بهگوێرهی توانای خۆی نهبێت (ههشتهمیان) کاتێکیش قسهو گوفتارتان کرد ئهوه دادوهر بن و (لایهنی ناحهق مهگرن) ئهگهر خزمی نزیکیش بێت، (نۆههمیان) وهفابکهن بهو پهیمانهی که دهیبهستن لهگهڵ خوادا بهو بهڵێنهی که به پهروهردگاری دهدهن، ئهو شتانهش پهروهردگارتان فهرمانی پێداون، بۆ ئهوهی یاداوهری وهربگرن.
وَأَنَّ هَٰذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ ۖ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ۚ ذَٰلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
بێگومان ئهمهی (که باسکرا) ڕێبازی منه که ڕاسته ده ئێوهش شوێنی بکهون (دهههم) شوێنی ڕێچکهکانی تر مهکهون چونکه جیاتان دهکاتهوه له ڕێبازی خوا، ئهوهش پهروهردگارتان فهرمانی پێ کردوون، بۆ ئهوهی خواناس و پارێزکار بن.
ثُمَّ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ تَمَامًا عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ
(دوای ئهو (١٠) ئامۆژگاریه، یادتان دههێنمهوه): پاشان کتێبی تهوراتمان به موسا بهخشی بۆ ئهوهی نازو نیعمهتی تهواو بڕژین بهسهر ئهو کهسهدا که بهچاکی پیادهی دهکات و جیاکهرهوه و ڕوون کهرهوهی ههموو شتێک بێت و ڕێنموویی و میهرهبانیش بێت، بۆ ئهوهی ئهوانه باوهڕی دامهزراو بهێنن بهگهیشتنهوهیان به پهروهردگاریان (بۆ لێپرسینهوه و پاداشتی کارو کردهوهیان).
وَهَٰذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
ئهم قورئانهش کتێبێکی پیرۆزه دامانبهزاند (بۆ سهرجهم خهڵکی، له ههموو کات و شوێنێکدا) دهئێوهش شوێنی بکهون و خۆتان له یاخی بوون دوور بگرن، بۆ ئهوهی ڕهحمتان پێبکرێت...
أَنْ تَقُولُوا إِنَّمَا أُنْزِلَ الْكِتَابُ عَلَىٰ طَائِفَتَيْنِ مِنْ قَبْلِنَا وَإِنْ كُنَّا عَنْ دِرَاسَتِهِمْ لَغَافِلِينَ
نهک بڵێن: بهڕاستی کتێبی ئاسمانی ههر بۆ دوو دهستهی (گاورو جوو) پێش ئێمه دابهزێنراوه، لهکاتێکدا بێگومان ئێمه له خوێندنهوه و لێکۆڵینهوهی کتێبهکانیان بێ ئاگاین و نهخوێندهوارین...
أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَىٰ مِنْهُمْ ۚ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ ۚ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا ۗ سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ
یان نهک بڵێن: ئهگهر بهڕاستی ئهو کتێبه بۆ ئێمه داببهزێنرایه ئهوه ئێمه لهوان چاکتر پهیڕهویمان دهکرد، جا بێگومان خۆ ئهوهته ئێوهش بهڵگهی ئاشکراو (قورئانی ڕهوانتان) لهلایهن پهروهردگارتانهوه بۆ هاتووه هاوڕێ لهگهڵ هیدایهت و ڕهحمهت و ڕێنموویدا (کهچی باوهڕی پێ ناهێنن!!)، جا کێ لهوه ستهمکارتره که بڕوای بهئایهت و فهرمانهکانی خوا نههێناوه و بهفێڵ و پیلان ڕووی خهڵکیان لێ وهردهگێڕێت، لهئایندهیهکی نزیکدا تۆڵه لهوانه دهسێنین که ڕووی خۆیان و خهڵکیش وهردهگێڕن له ئایهتهکانی ئێمه و بهسزای توندو پڕ ئێش و ئازار گرفتاریان دهکهین، بههۆی ئهوهی ڕووی خۆیان و خهڵکیان وهردهچهرخاند له ئایینی خوا.
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ ۗ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا ۗ قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ
ئایا ئهوانه چاوهڕێی هیچ شتێک دهکهن جگه لهوهی که فریشتهی گیان کێشانیان بۆ بێت؟ یان پهروهردگارت خۆی یهکسهر بێت بێ چهند و چوون؟ یان ههندێک له نیشانهکانی پهروهردگارت دهربکهوێت (که بهڵگهیه لهسهر بهرپا بوونی قیامهت)؟ له ڕۆژی هاتنی ههندێک له نیشانهکانی پهروهردگارت (وهکو ههڵهاتنی ڕۆژ له خۆرئاوا...)، ئهو کهسهی ئهو ڕۆژه ئیمان و باوهڕ دههێنێت، ئهو ئیمان و باوهڕهی سوودی بۆی نابێت ئهگهر پێشتر ئیمانی نههێنابێت، یان کردهوهی چاکی هاوڕێ لهگهڵ ئیمانهکهیدا ئهنجام نهدابێت، پێیان بڵێ: چاوهڕێ بکهن (بزانین خوا چیتان بهسهر دههێنێت) ئێمهش چاوهڕوانین.
إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ ۚ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ
بهڕاستی ئهوانهی ئاینهکهیان بهش بهش کردو بوونه دهسته دهسته و پارچه پارچه (بڕوایان بهههندێکی قورئان ههیه و ههندێکی تری پشت گوێ دهخهن)، ئهوه له هیچ شتێکدا تۆ لهوان نیت، بهڵکو تۆ لهوان بهریت، بهڕاستی ئهوانه کاروباریان بۆ لای خوایه و تۆڵهی لادانیان لێدهسێنێتهوه، لهوهودوا ههواڵی ههموو ئهو کارو کردهوانهیان پێ دهدات که ئهنجامی دهدهن.
مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا ۖ وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَىٰ إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
ئهوهی بهیهک خێرو چاکهوه هاتبێت ئهوه ده چهندانهی چاکهکه پاداشتی بۆ ههیه، ئهوهش به گوناهو ههڵهیهکهوه هاتبێت، ئهوه پاداشت نادرێتهوه جگه بهئهندازهی تاوانهکهی نهبێت و ئهوانه ستهمیان لێناکرێت.
قُلْ إِنَّنِي هَدَانِي رَبِّي إِلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ دِينًا قِيَمًا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ۚ وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان) بڵێ: بهڕاستی من پهروهردگارم هیدایهت و ڕێنمووی کردووم بۆ ڕێگه و ڕێبازی ڕاست و دروست، ئاینێک که ڕاگری ژیانی خهڵکه، ئهویش ئاینی ئیبراهیمه که دووره له ههموو لادان و ناڕێکیهکهوه و ئهو ههرگیز له ڕیزی موشریک و هاوهڵگهراندا نهبووه.
قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
(ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) بڵێ: بهڕاستی نوێژو حهج و دروشمهکانی و (سهرجهم چاکه و بهندایهتیم) ههروهها ژیان و مردنم تایبهته بۆ خوای پهروهردگاری جیهانیانهوه.
لَا شَرِيكَ لَهُ ۖ وَبِذَٰلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ
ئهو زاته هیچ هاوهڵ و هاوبهش و شهریکێکی نیه و من بهوه فهرمانم پێدراوه و من یهکهم کهسی موسوڵمانانم.
قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ ۚ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا ۚ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ ۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ
ههروهها بڵێ: ئایا ڕهوایه من جگه له خوا بگهڕێم پهروهردگارێکی تر بکهمه پهروهردگاری خۆم لهکاتێکدا که ئهو زاته خاوهن و پهروهردگاری ههموو شتێکه؟ هیچ کهسێک هیچ گوناهێک ناکات لهسهر خۆی نهکهوێت، هیچ کهسێک باری گرانی تاوانی کهسی تر ههڵناگرێت، لهوهودوا گهڕانهوهتان ههر بۆ لای پهروهردگارتانه، ئینجا ههواڵی ههموو ئهو شتانهتان پێ دهدات که جیاوازی و کێشهتان تێدا ههیه.
وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ ۗ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
خوا ههر ئهو زاتهیه، که ئێوهی کردووه بهجێنشینی (گهلانی ڕابووردوو) لهم زهویهدا، چهندهها پلهوپایهی ههندێکتانی بهسهر ههندێکی ترتاندا بهرز کردۆتهوه (له ڕووی زانستی یان سامان یان هێز... هید)، بۆ ئهوهی تاقیتان بکاتهوه بهوهی که پێی بهخشیوون، دڵنیاش به که پهروهردگاری تۆ له تۆڵهسهندنهوهدا خێرایه (لهوانهی کهله تاقی کردنهوهکهدا دهرناچن) بێگومان ئهو زاته لێخۆش بووه و میهرهبانیشه (بۆ سهرفرازان).