سورة الأنبياء
The Prophets • 112 آیه • مکی
Translated by Burhan Muhammad-Amin
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ
موحاسهبهو لێ پرسینهوهی خهڵکی نزیک بۆتهوه، له کاتێکدا (زۆربهی) ئهوان بێ ئاگا وغافڵن وپشتیان له ئاینی خوا کردووه و ڕوو وهرگێرن (لهبهرنامهکهی).
مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ
هیچ یاداوهریهکی تازهیان لهلایهن پهروهردگاریهنهوه بۆ نایهت که ئهوان گوێ بیستی نهبوو بن و لهوکاتهدا یاری و گهمهی پێنهکهن...
لَاهِيَةً قُلُوبُهُمْ ۗ وَأَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا هَلْ هَٰذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ۖ أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ
دڵهکانیان بێ ئاگاو سهرگهردانه، ئهوانهش که ستهمیان کرد، قسهکانیان شاردهوه (بهنهێنی دهیانوت) ئایا ئهمه تانها بهشهرێک نیه وهک ئێوه؟! ئایا ئێوه بهدهم جادووگهریهوه دهچن؟! لهکاتێکدا ئێوه چاوتان ههیه و دهیبینن!!
قَالَ رَبِّي يَعْلَمُ الْقَوْلَ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
(خوای گهوره پێغهمبهرهکهی له باس و خواسیان ئاگادارکرد بۆیه) وتی: پهروهردگارم ئاگاداری ههموو قسه و گوفتارێکه له ئاسمان و زهویدا و ئهو زاته بیسهرو زانایه.
بَلْ قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ بَلِ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَ شَاعِرٌ فَلْيَأْتِنَا بِآيَةٍ كَمَا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ
بهڵکو (شتی تریشیان) دهوت: (وهک ئهوهی که گوایه ئهم قورئانه): خهوو خهیاڵی بێ سهر و بنه، یاخود خۆی ههڵی بهستووه، بهڵکو ئهو کهسێکی شاعیره، دهبا بهڵگه و موعجیزهیهک بهێنێت وهک پێغهمبهرانی پێشوو!!
مَا آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا ۖ أَفَهُمْ يُؤْمِنُونَ
ئهو شارو شارۆچکه و دێهاتانهی پێش ئهمان (که داوای موعجیزهیان کردووه و دوایی باوهڕیان نههێناوه) له ناومان بردوون، ئایا ئهمان باوهڕ دههێنن؟! (ئایا ئهوان باوهڕ دههێنن)؟
وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ ۖ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
ئێمه پێش تۆ کهسانی ترمان ڕهوانه نهکردووه، جگه له پیاوانێک (که ههڵمانبژاردوون)، وهحی و نیگایان بۆ ڕهوانه دهکهین، دهبپرسن له خاوهنی کتێبهکانی پێشوو ئهگهر ئێوه ئهم ڕاستیانه نازانن.
وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ
ئێمه وه نهبێت ئهو پێغهمبهرانهمان له پهیکهر و لاشهیهک دروست کردبێت که خواردن نهخۆن و ژیانی ههمیشهییشمان پێ نهبهخشیوون.
ثُمَّ صَدَقْنَاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَيْنَاهُمْ وَمَنْ نَشَاءُ وَأَهْلَكْنَا الْمُسْرِفِينَ
لهوهودوا بهڵێنی خۆمانمان بۆ بردوونهته سهر، جا ڕزگارمان کردوون لهگهڵ ئهوانهدا که دهمانهوێت و (باوهڕیان هێناوه) سهرکهش و لهسنور دهرچووهکانیشمان لهناوبردووه.
لَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ كِتَابًا فِيهِ ذِكْرُكُمْ ۖ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
سوێند بهخوا بێگومان ئێمه کتێبێکمان ڕهوانه کردووه بۆتان که یاداوهریه و سهربهرزی ئێوه له شوێنکهوتنیایهتی، ئایا ئهوه بیرو هۆشتان ناخهنهکار و ژیر نابن؟
وَكَمْ قَصَمْنَا مِنْ قَرْيَةٍ كَانَتْ ظَالِمَةً وَأَنْشَأْنَا بَعْدَهَا قَوْمًا آخَرِينَ
چهندهها شارو شارۆچکهمان کاول کرد که خهڵکهکهی ستهمکار بوون و بهدوایاندا گهلانی ترمان هێناوهته مهیدانهوه.
فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنَا إِذَا هُمْ مِنْهَا يَرْكُضُونَ
جا کاتێک ئهو خوا نهناسانه ههستیان کردووه که تۆڵه و سزای ئێمه بهرهو ڕوویان هاتووه و نزیکه یهخهیان بگرێت، ئهوه دهست بهجێ ڕایان کردووه لێی و سهریان لێشێواوه.
لَا تَرْكُضُوا وَارْجِعُوا إِلَىٰ مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَمَسَاكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ
)ئهوسا به گاڵته پێکردنهوه پێیان وتراوه) ڕامهکهن و بگهڕێنهوه بۆ ئهو ڕابواردنه و بۆ ئهو ماڵ و حاڵهی که تیایدا دهژیان، بۆ ئهوهی پرس و ڕاتان پێ بکرێت و کارێک یان ئیشێک چاوهڕێتان بکات!!
قَالُوا يَا وَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ
(ئهوسا به دهم ڕاکردنهوه) دهیانوت: هاوار بۆ ئێمه بهڕاستی ئێمه ستهمکار بووین.
فَمَا زَالَتْ تِلْكَ دَعْوَاهُمْ حَتَّىٰ جَعَلْنَاهُمْ حَصِيدًا خَامِدِينَ
جا بهردهوام ههر ئهوه قسهیانه، ههتا ههموویانمان دروێنه و خامۆش کرد.
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ
ئێمه ئاسمان و زهوی، ههرچیش له نێوانیاندایه به گاڵته (بێ مهبهست) دروستمان نهکردووه.
لَوْ أَرَدْنَا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْوًا لَاتَّخَذْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فَاعِلِينَ
ئهگهر بمانویستایه یاری و گهمهیهک بسازێنین، لهلایهن خۆمانهوه دهمانسازاند، ئهگهر بڕیار بێت کاری وا بکهین...
بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ ۚ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ
(جا ئهوه له ئێمه ناوهشێتهوه) بهڵکو حهق دهماڵین بهسهر بهتاڵ و ناحهقیداو دهست بهجێ داغانی دهکهین، هاوارو واوهیلا له ئێوه، بۆ ئهو بوختان و قسه نابهجێیانهی که دهیکهن.
وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ وَمَنْ عِنْدَهُ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَلَا يَسْتَحْسِرُونَ
ههرچی له ئاسمانهکان و زهویدایه ههر خوا خاوهنیانه و له خزمهتی ئهودان، بێگومان ئهو فریشتانهی که له خزمهتیدان، خۆیان بهگهوره نازانن له پهرستنیدا و ههرگیز ماندوو بێ تاقهت و بێزار نابن له ستایشی ئهو زاته.
يُسَبِّحُونَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لَا يَفْتُرُونَ
(بهردهوام) بهشهو و به ڕۆژ تهسبیحات و ستایشی دهکهن و لهکاتێکدا ساردبوونهوهش ڕوویان تێناکات.
أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً مِنَ الْأَرْضِ هُمْ يُنْشِرُونَ
ئایا خهڵکی نالهبار پهرستراوی ساختهیان بڕیارداوه لهزهویدا و ئهو پهرستراوانه دهتوانن ژیان ببهخشن؟
لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا ۚ فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ
ئهگهر له ههردووکیاندا (له ئاسمان و زهویدا) چهند خوایهکی تر ههبوایه غهیری (الله)، ئهوه کاول و وێران دهبوون و تێک دهچوون بهسهر یهکدا، پاکی و بێگهردی بۆ خوا که پهروهردگاری عهرشه، لهو باس و خواسانهدا (که خوانهناسان) دهیڵێن (هاوهڵ بۆ ئهو زاته بڕیار دهدهن).
لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ
پرسیار ناکرێت لهوهی که خوا دهیکات، له کاتێکدا ئهوان پرسیاریان لێ دهکرێت و موحاسهبه دهکرێن.
أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ۖ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ ۖ هَٰذَا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ وَذِكْرُ مَنْ قَبْلِي ۗ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ ۖ فَهُمْ مُعْرِضُونَ
ئایا ئهوانه خوایهکی تریان له جیاتی پهروهردگار بۆ خۆیان ڕهخساندووه؟! (یاخود خۆیان دهخهڵهتێنن و گێلن؟!) ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) پێیان بڵێ: بهڵگهتان بهێنن لهسهر ئهو بیروباوهڕهتان، من دڵنیام که ئهم قورئانه یادخهرهوهیه، بۆ ئهوانهی که هاوهڵی منن و ڕێبازی منیان گرتۆتهبهر، ههروهها له بهسهرهاتی پێغهمبهران و قهومهکانی پێش منیش دهدوێت، بهڵام زۆربهی خهڵکی حهق و حهقیقهت ناناسن و دژایهتی دهکهن و ڕووی لێ وهردهچهر خێنن.
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ
ئێمه پێش تۆ هیچ پێغهمبهرێکمان ڕهوانه نهکردووه، که وهحیمان بۆ نهناردبێت بهوهی که: بێگومان هیچ خوایهک نیه جگه له من و دهبێت ههر من بپهرستن.
وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَٰنُ وَلَدًا ۗ سُبْحَانَهُ ۚ بَلْ عِبَادٌ مُكْرَمُونَ
خوانهناسان دهیانوت: خوای میهرهبان کوڕی بۆ خۆی بڕیارداوه (فریشتهکان ڕۆڵهی ئهون)، پاکی و بێگهردی بۆ ئهو زاتهیه، بهڵکو ئهوانه بهندهی ڕێزداری ئهون.
لَا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ
(ئهو فریشتانه ئهوهنده ڕهوشت بهرزن) ههرگیز (نافهرمانی ناکهن و) قسه لهقسهیدا ناکهن و له گوفتاردا پێشی ناکهون، ئهوانه به فهرمانی ئهو دهجوڵێنهوه و فهرمانی ئه جێبهجێ دهکهن.
يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَىٰ وَهُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ
ههر خوا دهزانێت ئه خهڵکه له ڕابوردوودا چیان ئهنجامداوه و له داهاتووشدا چی ئهنجام دهدهن (دنیا و قیامهت، ڕابوردوو و داهاتوو، بۆ ئهو زاته چوونیهکه)، فریشتهکانیش تکاکار نابن تهنها بۆ ئهو کهسانه نهبێت خوا پێی ڕازییه و ئهو فریشتانه له ترسی ئهو زاته ناوێرن هیچ سهرپێچیهک ئهنجام بدهن.
۞ وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَٰهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَٰلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ
خۆ ئهگهر یهکێک له فریشتهکان (له خۆی غهڕڕا بێت) بڵێت: بهڕاستی منیش خوام بێجگه لهو، ئهوه پاداشتی دهدهینهوه به دۆزهخ، ههر بهو شێوهیه پاداشتی ستهمکاران و یاخیهکان دهدهینهوه
أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا ۖ وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ ۖ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ
ئایا ئهوانهی بێباوهڕ بوون نهیانبینیووه و بۆیان ڕوون نهبۆتهوه بهڕاستی ئاسمانهکان و زهوی یهک پارچه بوون لهوهودوا لێکمان جیا کردنهوه (که ئهمه ئاماژهیه بۆ ئهوهی که ئهم ڕاستهقینه لهلایهن ئهوانهوه پهی پێ دهبرێت)، له ئاویش ههموو شتێکی زیندوومان فهراههم هێناوه (ئاو زۆربهی پێکهاتهی لهشی ئادهمیزاد و زیندهواران و ڕووهک پێکدههێنێت)، ئایا ئهوانه ههر باوهڕ ناهێنن (بهو ڕاستیانه و بهو دهسهڵاته بێ سنوورهی ئێمه)؟!
وَجَعَلْنَا فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ
له زهویشدا کهژو کێوهکانمان چهسپاندووه، تا لاسهنگ نهبێت و لار نهبێتهوه و ههڵیان نهگێرێتهوه، له لاپاڵی چیاکان و له دۆڵهکاندا ڕێگاو بانی فراوانمان سازاندووه، بۆ ئهوهی خهڵکی ژیان بۆ خۆیان دابین بکهن و ههروهها ڕێیان له گهنجینه و ناز و نیعمهته شاراوهکان بکهوێت.
وَجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَحْفُوظًا ۖ وَهُمْ عَنْ آيَاتِهَا مُعْرِضُونَ
ئێمه ئاسمانمان کردووه به سهقفێکی پارێزراو، کهچی ئهوانه ڕوو وهردهگێڕن له ههموو نیشانه و بهڵگهکانی ئاسمان.
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ۖ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
ههر ئهو زاتهیه که شهوو ڕۆژی بهدیهێناوه، خۆر مانگیش دروست کردووه، ههریهکهیان له خولگهیهکدا دهسوڕێتهوه (زوهی به دهوری خۆردا و مانگیش بهدهوری زهویدا).
وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ ۖ أَفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ
ئێمه پێش تۆ ژیانی ههمیشهیی و نهمریمان به هیچ کهسێک نهبهخشیووه، جا ئایا ئهگهر تۆ بمریت، (دوای مهرگی تۆ) ئهوه ئهو خهڵکه ژیانی ههمیشهیی دهبهنهسهر و نامرن؟!
كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ۗ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً ۖ وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ
ههموو کهسێک دهبێت مردن بچێژێت و شهرابی مهرگ بنۆشێت، بێگومان ئێمه ئێوه تاقی دهکهینهوه بهشهڕ و ناخۆشی و بهڵاو بهخێرو خۆشی و دارایی و توانایی، سهرهنجام ههر بۆ لای ئێمه دههێنرێنهوه (تا پاداشتتان بدهینهوه).
وَإِذَا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا أَهَٰذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ وَهُمْ بِذِكْرِ الرَّحْمَٰنِ هُمْ كَافِرُونَ
ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) کاتێک ئهوانهی بێ باوهڕ بوون تۆ دهبینن، هیچ کارێکیان له دهست نایهت لهگهڵ تۆی بکهن جگه له گاڵته و گاڵته جاڕیی، (جا بهیهکتر دهڵێن): لهکاتێکدا ئهوان ههمیشه بێباوهڕن به قورئانی خوای میهرهبان.
خُلِقَ الْإِنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ ۚ سَأُرِيكُمْ آيَاتِي فَلَا تَسْتَعْجِلُونِ
ئهوهنده ئینسان به پهله تاڵوکهیه. (ههر دهڵێیت) له پهلهو تاڵوکه دروستکراوه، له ئایینده من نیشانهی و بهڵگهکانی خۆمتان نیشان دهدهم، جا پهلهم لێ مهکهن.
وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
خوانهناسان دهڵێن: باشه، کهی ئهم بهڵێنه دێته دی ئهگهر ئێوه ڕاستگۆن؟
لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا حِينَ لَا يَكُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ وَلَا عَنْ ظُهُورِهِمْ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ
ئهگهر بێ باوهڕان ههواڵی ئهو ڕۆژهیان بزانیایه (که بهڕێوهیه و نزیکه و دهخرێنه ناو ئاگری دۆزهخهوه)، کاتێک ناتوانن بڵێسهی ئاگر له دهم و چاو و ڕوخسارو له پشتیان دوور بخهنهوه، بهڕاستی ئهوانه سهرکهوتوو ڕزگار نابن (ئهوانه نهگاڵتهیان دهکردو نه بێ باوهڕ دهبوون و نهپهلهیان دهکرد).
بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّهَا وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ
بهڵکو قیامهت کتوپڕ یهخهیان دهگرێت و سهرسام و ڕیسوایان دهکات، ئهوسا ناتوانن بهرهنگاری بوهستن و بیگێرنهوه، مۆڵهتیشیان نادرێت.
وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ
(ئهی پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم) سوێند بهخوا بێگومان پێش تۆ گاڵته کراوه به پێغهمبهرانی تریش، ئهوسا ئهوهی ئهوان گاڵتهیان پێ دهکرد، یهخهی پێگرتن و بههۆی ئهوانهیانهوه گاڵتهیان کرد.
قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمَٰنِ ۗ بَلْ هُمْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ
پێیان بڵێ: کێ دهتوانێت ئێوه بپارێزێت له شهوو ڕۆژدا له سزاو تۆڵهی خوای میهرهبان، کهچی لهگهڵ ئهوهشدا ئهوانه ههمیشه ڕوو وهرگێڕن له یادی پهروهردگاریان.
أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنَا ۚ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ
یان ئهو بێباوهڕانه چهند خوایهکیان ههیه که دهتوانن له سزامان ڕزگاریان بکات جگه له ئێمه؟! (ئهو کۆلکه خوایانه) نه دهتوانن خۆیان ڕزگار بکهن و خۆیان ڕزگار بکهن و خۆیان سهربخهن، نه پهنا دهدرێت لهلایهن ئێمهوه و نهکۆمهکیان دهکرێت.
بَلْ مَتَّعْنَا هَٰؤُلَاءِ وَآبَاءَهُمْ حَتَّىٰ طَالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ ۗ أَفَلَا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا ۚ أَفَهُمُ الْغَالِبُونَ
ئێمه (بهپهله تۆڵهناسێنین) بهڵکو ئهوانه خۆیان و باوو باپیرانیان له نازو نیعمهتی دنیا بههرهوهر کردووه، ههتا تهمانیان درێژ بۆتهوه، جا ئایا ئهوانه نابینن و نازانن که بهڕاستی ئێمه ورده ورده دێین و دهسهڵاتیان لهملاو لای وڵاتیاندا کهم دهکهینهوه، (کاتێک ئوممهتی ئیسلام شایسته دهبێت، خوای باڵا دهست دهسهڵاتی ڕۆژههڵات و ڕۆژئاوا کهم دهکاتهوه) جا ئایا ئهو بێباوهڕانه ههمیشه سهرکهوتوو و زاڵن؟!
قُلْ إِنَّمَا أُنْذِرُكُمْ بِالْوَحْيِ ۚ وَلَا يَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعَاءَ إِذَا مَا يُنْذَرُونَ
ئهی پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم پێیان بڵێ: بهڕاستی من تهنها له ڕێگهی وهحی و نیگاوه ئێوه بێدار دهکهمهوه، کهسانێکیش ههن کهڕن له ئاستی حهقدا و سهدای پهیامی خوا نابیستن کاتێک بێدار دهکرێنهوه.
وَلَئِنْ مَسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِنْ عَذَابِ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ يَا وَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ
سوێند بهخوا ئهگهر کهمێک له هاڵاوی سزای پهروهردگارت ڕوویان تێ بکات و لێیان بدات، ئهوه خوانهناسان به کوڵ دهڵێن: هاوارو ئاهو ناڵه بۆ ئێمه، به ڕاستی ئێمه کهسانێکی ستهمکار بووین.
وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا ۖ وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا ۗ وَكَفَىٰ بِنَا حَاسِبِينَ
ئێمه پێوهر و تهرازووهکانی دادپهروهری له ڕۆژی قیامهتدا دادهنێین، جا هیچ کهس به هیچ شێوهیهک ستهمی لێ ناکرێت، ئهگهر به قهدهر تۆوه خهرتهلهیهک (که زۆر بچووک و ورده، کارێکی چاک یان خراپی ئهنجام دابێت) دهیهێنینه مهیدان، جا ئهوهنده بهسه بۆ ئێمه که ئاوا به وردی حساب و لێپرسینهوه ئهنجام دهدهین.
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَىٰ وَهَارُونَ الْفُرْقَانَ وَضِيَاءً وَذِكْرًا لِلْمُتَّقِينَ
سوێند به خوا بێگومان ئێمه به موساو هاروون کتێبی تهوراتمان بهخشی که جیاکهرهوهی حهق و بهتاڵه، ههروهها ڕووناکی و یادخهرهوهشه بۆ پارێزکاران...
الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَهُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ
ئهوانهن له پهروهردگاریان دهترسن له کاتێکدا که کهس دیار نیه و پهروهردگاریش لێیان پانهانه، ههروهها ئهوانه له قیامهت و لێپرسینهوه بیمیان ههیه (بێگومان ئهوانه له قیامهتدا دڵنیا و ئاسووده و دڵخۆشن).
وَهَٰذَا ذِكْرٌ مُبَارَكٌ أَنْزَلْنَاهُ ۚ أَفَأَنْتُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ
جا ئهم قورئانهش یادخهرهوهیهکی موبارهک و بهفهڕ و پیرۆزه دامان بهزاندووه، جا ئایا ئێوه خۆتانی لێ وێڵ دهکهن و نایناسن؟!
۞ وَلَقَدْ آتَيْنَا إِبْرَاهِيمَ رُشْدَهُ مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا بِهِ عَالِمِينَ
سوێند بهخوا بهڕاستی ئێمه ژیری و هۆشمهندیمان پێشتر به ئیبراهیم بهخشی، ئێمه چاک ئهومان دهناسی.
إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا هَٰذِهِ التَّمَاثِيلُ الَّتِي أَنْتُمْ لَهَا عَاكِفُونَ
کاتێک به باوک و قهومهکهی دهوت: ئهم بتانه چیه؟! ئێوه ههمیشه بهدهوریدا دێن و دهیانپهرستن!
قَالُوا وَجَدْنَا آبَاءَنَا لَهَا عَابِدِينَ
لهوهڵامدا (تهنها بهڵگهیان ئهوه بوو، که) وتیان: ئێمه باوو باپیرانمان بینیووه ئهمانهیان پهرستووه.
قَالَ لَقَدْ كُنْتُمْ أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
ئیبراهیم وتی: بهڕاستی ئێوه و باوو باپیرانی ئێوه له گومڕاییهکی ئاشکرادا بوون.
قَالُوا أَجِئْتَنَا بِالْحَقِّ أَمْ أَنْتَ مِنَ اللَّاعِبِينَ
خهڵکهکه وتیان: بهڕاست، تۆ حهقیقهتت بۆ ئێمه هێناوه یان گاڵته دهکهیت؟!
قَالَ بَلْ رَبُّكُمْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الَّذِي فَطَرَهُنَّ وَأَنَا عَلَىٰ ذَٰلِكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ
ئیبراهیم وتی: (من گاڵته ناکهم) بهڵکو دهمهوێت تێتان بگهیهنم که پهروهردگارتان پهروهردگاری ئاسمانهکان و زهویه و بهدی هێناون و من لهسهر ئهو بیروباوهڕه لهشایهت و ئاگاکانم.
وَتَاللَّهِ لَأَكِيدَنَّ أَصْنَامَكُمْ بَعْدَ أَنْ تُوَلُّوا مُدْبِرِينَ
ئینجا ئیبراهیم لهبهر خۆیهوه سوێندی خوارد و وتی: بهخوا نهخشهیهک دهکێشم و داوێک دهنێمهوه بۆ بتهکانتان دوای ئهوهی ئێوه بهجێتان هێشتن و پشتتان ههڵکرد.
فَجَعَلَهُمْ جُذَاذًا إِلَّا كَبِيرًا لَهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ
ئینجا ههموو وردو خاش کرد جگه له گهورهکهیان، بهڵکو که گهڕانهوه (پرسیار بکهن) و ئیبراهیم ڕاستیان بۆ ڕوون بکاتهوه.
قَالُوا مَنْ فَعَلَ هَٰذَا بِآلِهَتِنَا إِنَّهُ لَمِنَ الظَّالِمِينَ
بت پهرستان (که هاتنهوه بینیان بتهکانیان وردوخاش کراوه) وتیان: ئهوهی ئهمهی کردووه به خواکانمان، بهڕاستی له ستهمکارانه!!
قَالُوا سَمِعْنَا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ
ههندێکیان وتیان: بیستومانه لاوێک به خراپه باسیان دهکات پێی دهڵێن ئیبراهیم.
قَالُوا فَأْتُوا بِهِ عَلَىٰ أَعْيُنِ النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَشْهَدُونَ
وتیان: کهوابوو بیهێنن بهبهرچاوی خهڵکهوه (موحاسهبهی بکهین و لێی بکۆڵینهوه) بائهوانیش ئاگاداربن و بیبینن.
قَالُوا أَأَنْتَ فَعَلْتَ هَٰذَا بِآلِهَتِنَا يَا إِبْرَاهِيمُ
(ئیتر چوون ئیبراهیمیان هێناو لێیان پرسی) وتیان باشه، ئهی ئیبراهیم ئایا تۆ ئهمهت کردووه به خواکانمان؟!
قَالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَٰذَا فَاسْأَلُوهُمْ إِنْ كَانُوا يَنْطِقُونَ
ئیبراهیم وتی: (بۆچی له من دهپرسن، خۆ بته گهورهکه ساغ و سهلیمه) نهخێر؛ ههر کاری ئهو بته زلهیه، ده لێیان بپرسن ئهگهر قسه دهکهن و تێ دهگهن!!
فَرَجَعُوا إِلَىٰ أَنْفُسِهِمْ فَقَالُوا إِنَّكُمْ أَنْتُمُ الظَّالِمُونَ
(کهمیک داچڵهکان و) له دڵی خۆیاندا لێکیان دایهوه، سهرهنجام وتیان به خۆیان: بهڕاستی ئێوه ههمیشه ستهمکارن (ئیبراهیم ڕاست دهکات، ئهمانه ناتوانن بهرگری له خۆیان بکهن جۆن دهتوانن بهرگری له ئێمه بکهن).
ثُمَّ نُكِسُوا عَلَىٰ رُءُوسِهِمْ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا هَٰؤُلَاءِ يَنْطِقُونَ
پاشان بهسهرشۆڕی پاشگهزکرانهوه بۆ بیرو باوهڕه کۆنهکهیان وتیان: بێگومان تۆ زانیووته که ئهوانه قسه ناکهن و تێ ناگهن!! (زۆرزان و کاربهدهستانیان چهواشهیان کردوونه).
قَالَ أَفَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكُمْ شَيْئًا وَلَا يَضُرُّكُمْ
ئیبراهیم وتی: باشه، ئاخر، چۆن شتێک دهپهرستن له جیاتی خوا که ناتوانێت هیچ جۆره قازانج یان زیانێکتان پێ بگهیهنێت، (تهنانهت ئهوهتا نهیانتوانی بهرگری له خۆشیان بکهن).
أُفٍّ لَكُمْ وَلِمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ۖ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
ئۆن له دهستان و لهو شتانهش که لهجیاتی خوا دهیپهرستن، جا ئایا ئهوه تێناگهن و بیرو هۆشتان ناخهنهکار؟!
قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانْصُرُوا آلِهَتَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ
ههندێکیان وتیان: ئیبراهیم بسوتێنن و پشتیوانی له خواکانتان بکهن، ئهگهر ئێوه شتێکتان بۆ دهکرێت.
قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ
(خوای گهوره دهفهرموێت، ئێمهش فهرمانمان دهرکرد و) وتمان: ئهی ئاگر ساردو سهلامهت لهسهر ئیبراهیم (ههرچهنده ئاگر سوتێنهره باڵام به فهرمانی خوا توانای سووتاندنی نهماو ئهگهر پهروهردگار فهرمانی بهسهلامهتی نهدایه حهزرهتی ئیبراهیم لهناو ئاگرهکهدا سهرمای دهبوو).
وَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِينَ
ئهوانه ویستیان پیلان بگێڕن دژی ئیبراهیم ئینجا ئێمهش ئهوانمان به ڕهنجهڕۆترین کهس گێڕا.
وَنَجَّيْنَاهُ وَلُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا لِلْعَالَمِينَ
ئێمه ئهویش و - لوط - ی برازایشمان ڕزگار کرد و ناردمانن بۆ (وڵاتی شام) ئهو سهرزهمینهی که بهرهکهتمان بهسهردا ڕژاندووه بۆ ههموو خهڵکی.
وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً ۖ وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ
ههروهها ئێمه ئیسحاقمان بهخشی به ئیبراهیم و یهعقوبیش بهنهوهی (وهک زیاده ڕێزێک بۆ ئیبراهیم)، ههر یهک لهوانمان کرد به پیاوچاک و خواناس.
وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ ۖ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ
ههموو ئهوانیشمان کرده پێشهواو به فهرمانی ئێمه ڕێنموویی خهڵکیان دهکردو نیگامان بۆ کردن به ئهنجامدانی کارو کردهوه چاکهکان و ڕاگرتنی نوێژ و زهکات دان، (بهڕاستی) ئهوان ههر ئێمهیان دهپهرست و ههر بهندایهتی ئێمهیان دهکرد.
وَلُوطًا آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ تَعْمَلُ الْخَبَائِثَ ۗ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَاسِقِينَ
به لوط پێغهمبهریش حیکمهت و دانایی و زانیاریمان بهخشی و ڕزگارمان کرد لهو شارهی کردهوه پیسهکانیان تێدا ئهنجام دهدا، بێگومان ئهوانه قهومێکی نالهبار و خراپ و بهدخوو تاوانکار بوون...
وَأَدْخَلْنَاهُ فِي رَحْمَتِنَا ۖ إِنَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ
ئێمه ئهومان خسته ژێر سایهی ڕهحمهت و میهرهبانی خۆمانهوه، بهڕاستی ئهو له ڕیزی بهنده چاک و باشهکاندایه.
وَنُوحًا إِذْ نَادَىٰ مِنْ قَبْلُ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
یادی نوح پێغهمبهریش بکهرهوه کاتێک هاناو هاواری بۆ هێناین لهمهو پێش، جا ئێمهش نزامان گیرا کردو خۆی ه خێزانهکهیمان له تهنگانه گهورهکه ڕزگار کرد...
وَنَصَرْنَاهُ مِنَ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ
سهرکهوتنیشمان پێبهخشی بهسهر ئهو قهوم و هۆزهی بهڵگه و نیشانهکانی ئێمهیان به درۆ دهزانی و بڕوایان پێی نهبوو، چونکه بهڕاستی ئهوانیش قهومێکی نالهبارو خراپ بوون، به گشتی نوقمی ئاوی زریانهکهمان کردن.
وَدَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ إِذْ يَحْكُمَانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ وَكُنَّا لِحُكْمِهِمْ شَاهِدِينَ
یادی داودو سلهیمانیش بکهرهوه کاتێک بڕیاردرا دهربارهی ئهو کێلگه کشتوکاڵیه، کاتێک که مهڕو ماڵاتی خهڵکی تیایدا بڵاو بوونهوه بهشهو و زیانیان به کێلگهکه گهیاند، ئێمهیش شایهت بووین لهسهر ئهو داوهری و بڕیارهی ئهوان. (لهسهردهمی حوکمی حهزرهتی داوددا ڕانهمهڕێک زهوی و زاری کابرایهکی کاولکرد، کابراش چوو سکاڵای خۆی گهیانده داود، ئهویش بڕیاریدا که ههموو ڕانه مهڕهکه بدرێت به خاوهن زهویهکه، بهڵام حهزرهتی سولهیمانی کوڕی ڕایهکی پهسهندتری ههبوو وتی: با بهروبومی ماڵاتهکه بدرێت به خاوهن زهویهکه تا زیانهکهی پڕ دهکاتهوه).
فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ ۚ وَكُلًّا آتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًا ۚ وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُودَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ ۚ وَكُنَّا فَاعِلِينَ
جا ئێمه چارهسهری کێشهکهمان له سولهیمان گهیاند، بهڵام ههریهکه (لهم باوک و کوڕه) بههرهوهرمان کردبوو له حیکمهت و دانایی وعیلم و زانستی، ههروهها باڵندهو چیاکانیشمان لهگهڵ داودا ملکهچ وفهرمانبهردار کردبوو، ههمووان پێکهوه تهسبیحات و ستایشی ئێمهیان دهکرد، ئێمهش ئهوهمان کرد.
وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَأْسِكُمْ ۖ فَهَلْ أَنْتُمْ شَاكِرُونَ
ههروهها ئێمه داودمان فێری دروستکردنی زرێ و قهڵغان کرد، تا له توندو تیژی کاتی شهڕ بتانپارێزێت، ئایا (له بهرامبهر ئهم ههموو نازو نیعمهتانهوه) ئێوه سوپاسگوزار دهبن؟!
وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً تَجْرِي بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا ۚ وَكُنَّا بِكُلِّ شَيْءٍ عَالِمِينَ
بۆ سولهیمانیش بایهکی بههێزو تیژمان ڕهخساند که بهرمانی ئهو، جاروبار هاتووچۆی دهکرد بۆ ئهو زهویهی که بهرهکهتمان بهسهردا ڕژاندبوو و ئێمه بهههموو شتێک زاناو شارهزاین.
وَمِنَ الشَّيَاطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَٰلِكَ ۖ وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ
له پهریهکانیش ههندێکمان بۆ ڕام هێنابوو که بچنه ناو بنی دهریاوه (تا گهوههر و مرواری و شتی به نرخی بۆ دهربهێنن) و جگه لهوه کاری تریشیان دهکرد (وهکو دروستکردنی کۆشک وتهلارو پهیکهرو... هتد) و ئێمهش چاودێریمان دهکردن (تا کارهکانیان به چاکی ئهنجام بدهن و زیان بهخهڵک نهگهیهنن).
۞ وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ
یادی - ئهیوب- یش بکه کاتێک هاناو هاواری بۆ پهروهردگاری برد (دوای ئهوهی ماوهیهکی دوورو درێژ نهخۆش کهوتبوو، جگه لهوه پێشتریش ماڵ و سامان ومنداڵهکانی تیاچوو بوون) وتی: پهروهردگارا، بهڕاستی من ئازارو ناخۆشیم تووش بووه، تۆش له ههموو کهس میهرهبانترو له ههموو کهس دلۆڤانتریت.
فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ ۖ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَذِكْرَىٰ لِلْعَابِدِينَ
جا ئێمه نزامان گیراکردو بههاواریهوه چووین وههموو ناخۆشی و نهخۆشیهکمان له کۆڵ کردهوه، ههموو ماڵ و منداڵیمان پێبهخشیوه و ئهوهندهی تریش لهگهڵیاندا (دهکرێت خوای گهوره ههر ههمان ماڵ و منداڵی پێشووی بۆ زیندوو کردبێتهوه، یاخود نهوهی نوێی پێبهخشیبێت)، ئهوه ڕهحمهتێکی تایبهتی بوو له لایهن ئێمهوه، یاداوهریشه بۆ بهنده خواپهرستهکان (که ئهگهر ئهوانیش تووشی بهڵاو ناخۆشی بوون وهک ئهم، لهوهودوا نزایان کرد، خوای میهرهبان به هاناو هاواری ئهوانیشهوه دهچێت).
وَإِسْمَاعِيلَ وَإِدْرِيسَ وَذَا الْكِفْلِ ۖ كُلٌّ مِنَ الصَّابِرِينَ
یادی (اسماعیل و ادریس و ذوالکفل) یش بکهرهوه، ههریهکه لهوان (له تاقیکردنهوه جۆراو جۆرهکاندا سهرکهوتووبوون) له خۆگرو ئارامگران بوون.
وَأَدْخَلْنَاهُمْ فِي رَحْمَتِنَا ۖ إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِينَ
ئێمه ههموویانمان خسته ژێر سایهی ڕهحمهت و میهرهبانی خۆمانهوه، چونکه بهڕاستی ئهوانه له چاک و پاکانن.
وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَىٰ فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
یادی (ذو النون)یش بکهرهوه (که یونس پێغهمبهره) کاتێک به توڕهیییهوه ڕۆیشت، گومانی وابوو که ههرگیز دنیای لێ تهنگ ناکهینهوه (بهڵام به پێچهوانهی گومانهکهیهوه خوا خستیه ناو سکی نهههنگهوه)، جا له ناو تاریکایهکاندا، (تاریکای شهوو دهریا و ناوسکی نهههنگهکهدا) هاوارو نزای لێ بهرز بۆوهو وتی: پهروهردگارا هیچ خوایهک نیه جگه له تۆ، پاکی و بێگهردی ههر بۆ تۆیه، بهڕاستی من له ستهمکاران بووم (کاتێک به بێ فهرمانی تۆ قهومهکهم بهجێهێشت).
فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ ۚ وَكَذَٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ
ئێمهش بههانایهوه چووین و ڕزگارمان کرد؛ لهو غهم و پهژارهو تهنگانهیهی که تێی کهوتبوو، بهو شێوهیهش ئیمانداران ڕزگار دهکهین (کاتێک که دهکهونه تهنگانهوهو هاناو هاوار بۆ ئێمه دههیێنن).
وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
یادی (زکریا) ش بکهرهوه کاتێک هاناو هاواری بۆ پهروهردگاری بردو وتی: پهروهردگارا؛ من به تهنهای مههێڵهرهوه (نهوهیهکی چاک و پاکم پێ ببهخشه) تۆیش چاکترین زاتێکی له پاش من و ههموو مردوویهک دهمێنیتهوه.
فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَىٰ وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا ۖ وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ
ئینجا ئێمه نزاکهیمان گیرا کردو (یحیی)مان پێبهخشی، هاوسهرهکهشیمان بۆ چاککرد که منداڵی ببێ، چونکه بهڕاستی ئهوانه چالاک و گورجو گۆڵ بوون له ئهنجامدانی ههموو خێرو چاکهیهکدا و نزای بهکوڵیان دهکرد، به ئومێدی ڕهحمهت و بهههشتی ئێمه و له دۆزهخ و خهشمی ئێمه دهترسانو ئهوانه ههمیشه گهردن کهچ بوون بۆ ئێمه.
وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهَا مِنْ رُوحِنَا وَجَعَلْنَاهَا وَابْنَهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ
یادی (مریم) یش بکهرهوه، ئهو ئافرهتهی داوێنی خۆی به خاوێنی ڕاگرت، ئێمهش لهو ڕۆحهی خاوهنی بووین پێمان بهخشی و خۆی و کوڕهکهیمان کرد به (موعجیزه) و بهڵگه بۆ ههموو خهڵکی.
إِنَّ هَٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ
خهڵکینه! بهڕاستی ئهم ئایینهی که ئهم پێغهمبهرانه هێناویانه ئایینهکهی ئێوهیه، که یهک ئایینه و منیش پهروهردگارتانم، تهنها من بپهرستن
وَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ ۖ كُلٌّ إِلَيْنَا رَاجِعُونَ
(لهگهڵ ئهوهشدا، له ڕێبازی یهکتاناسی و ئاینی ئیسلام لایانداو) بهش بهشیان کرد له نێوانی خۆیاندا. جۆرهها دهستهو گرۆ دروست بوو، به مهرجێک ههر ههمووشیان بۆ لای ئێمه دهگهڕێنهوه (لهدهستمان دهرناچن).
فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَا كُفْرَانَ لِسَعْيِهِ وَإِنَّا لَهُ كَاتِبُونَ
جا ئهوهی کارو کردهوه چاکهکان ئهنجام بدات له کاتێکدا که ئهو کهسه باوهڕداره، جا ئهوه ههوڵ و کۆششهکهی پشتگوێ ناخرێت و بهزایه ناچێت بهڕاستی ئێمه بۆی یاداشت و تۆمار دهکهین.
وَحَرَامٌ عَلَىٰ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَنَّهُمْ لَا يَرْجِعُونَ
جارێکی تر حهرامه و ئهستهمه له دانیشتوانی ههر شارو شارۆچکهیهک که کاولمان کردووه، بێگومان ناگهڕێنهوه...
حَتَّىٰ إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ
ههتا ئهو کاتهی بهربهستهکهی (ذو القرنین) لهسهر دوو تیرهی یاجوج و ماجوج دهکرێتهوه (که ئهمهش یهکێکه له نیشانهکانی نزیک بوونهوهی کۆتای دنیا) و ئهوانه ئهو کاته له ههموو کون و کهلێنێکهوه به لێشاو پهیدا دهبن و زۆر دهبن.
وَاقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذَا هِيَ شَاخِصَةٌ أَبْصَارُ الَّذِينَ كَفَرُوا يَا وَيْلَنَا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَٰذَا بَلْ كُنَّا ظَالِمِينَ
ئهوسا ئیتر بهڵێنی ڕاستی نزیک دهبێتهوه و دهست پێ دهکات، ئینجا دهبینیت چاوی ئهوانهی بێباوهڕن ئهبڵهق و زهق دهبێت، (بێ پهروا دهڵێن) هاوار بۆ ئێمه، چاک غافڵ بووین لهم ڕۆژه، لهم سهرهنجامه، نهک ههر ئهوه! بهڵکو ئێمه ههر ستهمکاربووین.
إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَهَا وَارِدُونَ
(پاشان پێیان دهوترێت) بێگومان ئێوه و ئهو شتانهی له جیاتی خوا دهتانپهرست سووتهمهنی دۆزهخن و سهلکه بزوتی ئاگرن، دهبێت ههر بچنه ناوی و ههمیشه تێیدان.
لَوْ كَانَ هَٰؤُلَاءِ آلِهَةً مَا وَرَدُوهَا ۖ وَكُلٌّ فِيهَا خَالِدُونَ
(ههروهها بههاوهڵگهڕان دهوترێت) ئهوانهی ئێوه دهتانپهرست ئهگهر خوا بوونایه ئاوا نهدهخرانه ناو دۆزهخهوه، بێگومان ههرههموویان (هاوهڵگهران و پهرستراوهکانیان) له دۆزهخدا بۆ ههمیشه دهمێننهوه.
لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَهُمْ فِيهَا لَا يَسْمَعُونَ
ئهوانه؛ بهههناسهی قورس و لرخهلرخ ئاهو ناڵهوه (ژیانی سهختی تیایدا دهبهنهسهر) و مژده و هیواو قسهیهکی خۆش نابیستن.
إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنَىٰ أُولَٰئِكَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ
بهڕاستی ئهوانه که ههر زوو بڕیارمانداوه چاکه بهێنینهوه ڕێیان (بههۆی ئیمان و باوهڕو کردهوهی چاکیانهوه) ئهوانه دووره پهرێز کراون له دۆزهخهوه.
لَا يَسْمَعُونَ حَسِيسَهَا ۖ وَهُمْ فِي مَا اشْتَهَتْ أَنْفُسُهُمْ خَالِدُونَ
قرچه قرچ و ورشه و دهنگی بڵێسهی نابیستن، (بهڵکو ئهوان له نازو نیعمهتدا) که حهزیان لێی بوو و ئارهزوویان دهکرد بۆ ههتا ههتایی دهمێنن
لَا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ وَتَتَلَقَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ هَٰذَا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ
(ئهو بهختهوهرانه) لێقهومانی گهوره و تهنگانهی بێ سنوور (قیامهت) تووشی غهمباری و پهژارهیان ناکات، بهڵکو فریشهکان (به ڕووی خۆشهوه پێشوازیان لی دهکهن و) دهڵێن ئهمه ئهو ڕۆژهیه که کاتی خۆی بهڵێنیان پێدهدرا (ئێوه ئیتر ڕزگارتان بوو له تهنگانه و ناخۆشی دنیا، بۆ ههمیشه کهونهته خۆشیهوه).
يَوْمَ نَطْوِي السَّمَاءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ ۚ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ ۚ وَعْدًا عَلَيْنَا ۚ إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ
ڕۆژێک دێت ئێمه ئاسمان دهپێچینهوه، وهکو چۆن کتێبی کراوه دادهخرێت و دهپێچرێتهوه ههروهک چۆن له سهرهتاوه دروستمان کرد، وهک ئهوسای خۆی لێ دهکهینهوه (بۆ ئهوهی سهر لهنوێ به شێوهیهکی تر دروستی بکهینهوه) جا ئهوه پهیمان و بهڵێنی ئێمهیه، بێگومان ئێمه ئهو کاره ئهنجام دهدهین.
وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ
سوێند به خوا به ڕاستی ئێمه له کتێبی زهبووردا دوای تهورات بڕیارمان داوه که: بێگومان بهنده شیاو و چاکهکانم دهبنه خاوهنی زهوی.
إِنَّ فِي هَٰذَا لَبَلَاغًا لِقَوْمٍ عَابِدِينَ
بهڕاستی ئا لهم باسهدا مژدهو ڕاگهیاندن بۆ کهسانی خواپهرست و بهنده ملکهچهکان.
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ
(ئهی محمد صلی الله علیه وسلم) ئێمه تۆمان ڕهوانه نهکردووه تهنها بۆ ئهوه نهبێت که ببیته ڕهحمهت و بهرهکهت بۆ ههموو جیهانهکان (جیهانی ئادهمیزاد و گیاندار و ڕووهک و پهری و... هتد)
قُلْ إِنَّمَا يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
(ئهی پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم تۆ) بڵێ: بهڕاستی من تهنها ئاگادار دهکرێم که بێگومان خوای ئێوه ههر خوایهکی تاک و تهنهایه، ئایا ئێوه تهسلیمی ئهم بڕیاره دهبن و مسوڵمان دهبن؟!
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلَىٰ سَوَاءٍ ۖ وَإِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَ
خۆ ئهگهر پشتیان ههڵکردو گوێیان نهگرت (بۆ گوفتارو بهرنامهی ڕوون و ئاشکرای تۆ، ئهوه پێیان) بڵێ: من پهیامی خوام به یهکسانی به ههمووتان گهیاندووه (هیچ شتێکم له کهس نهشاردۆتهوه) من ئیتر نازانم ئهو ههڕهشهیهی که له ئێوه دهکرێت نزیکه یان دووره (دهربارهی شکستی ئێوه، یان بهرپا بوونی قیامهت).
إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيَعْلَمُ مَا تَكْتُمُونَ
(دڵنیا بن) به ڕاستی ههر ئهو زاته خۆی دهزانێت و ئاگایه به گوفتاری ئاشکراو ههر ئهویش دهزانێت و ئاگاداره لهوهی که دهیشارنهوه (له کارو کردهوهتان).
وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتَاعٌ إِلَىٰ حِينٍ
من نازانم لهوانهیه ئهم دواخستنی تۆڵه و بهڵێنی پهروهردگاره بۆ تاقیکردنهوه و سزاتان بێت و ڕابواردنێکیش بێت تا کاتێکی دیاریکراو (له دنیای کۆتا تهمهندا، یاخود بهڵکو به خۆدا بچنهوه و ڕێبازی دینداری بگرنه بهر).
قَالَ رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ ۗ وَرَبُّنَا الرَّحْمَٰنُ الْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ
(دوای گهیاندنی پهیامی خوا و گوێ پێنهدانی خوانهناسان) پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم)ووتی: پهروهردگارا دادگهرانه له نێوان من و ئهمانهدا داوهری بفهرموو لهسهر بنچینهی حهق و ڕاستی، پهروهردگارمان بهخشنده و میهرهبانهوه داوای یارمهتی لێکراوه بۆ ئهوهی سهرمان بخات بهسهر ئهو پێناسهیهی که ئێوه دهیکهن دهربارهی خواو پێغهمبهر و پهیامهکهی
