53An-Najm

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَىٰ

Batmaqda olan ulduza (Sürəyya ulduzuna) and olsun ki,

مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَىٰ

Sizin yoldaşınız (Muhəmməd əleyhissəlam) nə haqq yoldan sapmış, nə də azmışdır!

وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَىٰ

O, kefi istəyəni (havadan) danışmır.

إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَىٰ

Bu, ancaq (Allah dərgahından) nazil olan bir vəhydir.

عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَىٰ

Onu (Muhəmməd əleyhissəlama) çox qüvvətli olan (Cəbrail) öyrətdi.

ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوَىٰ

O qüvvət (ağıl və gözəllik) sahibi (Peyğəmbər əleyhissəlama öz həqiqi şəklində) göründü.

وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَىٰ

O (Cəbrail) ən uca üfüqdə (günəşin çıxdığı yerdə) idi.

ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّىٰ

Sonra (Cəbrail Muhəmməd əleyhissəlama) yaxınlaşdı və aşağı endi.

فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَىٰ

(Onların arasındakı məsafə) iki yay uzunluğunda, bəlkə, ondan da yaxın oldu.

فَأَوْحَىٰ إِلَىٰ عَبْدِهِ مَا أَوْحَىٰ

Sonra (Cəbrail Allahın Öz) bəndəsinə (Mühəmmədə) vəhy buyurduğunu vəhy etdi.

مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَىٰ

Qəlb (Peyğəmbərin qəlbi) gördüyünü yalan saymadı. (Muhəmməd əleyhissəlam gözü ilə gördüyünün Cəbrail olduğuna qəlbdən inandı).

أَفَتُمَارُونَهُ عَلَىٰ مَا يَرَىٰ

Siz onunla gördüyü barəsində mübahisəmi edirsiniz?

وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَىٰ

And olsun ki, (Muhəmməd əleyhiissəlam Cəbraili öz həqiqi surətində) başqa bir dəfə də (me’rac vaxtı) görmüşdü;

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَىٰ

(Yeddinci göydəki) Sidrətül-müntəhanın yanında.

عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَىٰ

(Mələklər, şəhidlər və müttəqilər məskəni olan) Mə’va cənnəti onun yanındadır.

إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَىٰ

O zaman Sidrəni nələr bürümüşdü, nələr!

مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَىٰ

Göz nə (sağa-sola) yayındı, nə də uzağa getdi (hər şeyi olduğu kimi gördü).

لَقَدْ رَأَىٰ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَىٰ

And olsun ki, (Peyğəmbər) öz Rəbbininən böyük qüdrət nişanələrindən (mö’cüzələrindən) bir qismini (Beytül-mə’muru, Sidrətül-müntəhanı, Cənnəti, Cəhənnəmi, Rəfrəfi, altı yüz qanadı olan Cəbrailin həqiqi surətini və i. a.) gördü.

أَفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّىٰ

(Ey müşriklər!) Bir deyin görək (sizin ibadət etdiyiniz) Lat və Uzza nəyə qadirdilər?!

وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَىٰ

Digər üçüncü (büt) olan Mənat da həmçinin?!

أَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْأُنْثَىٰ

Məgər oğlanlar sizin, (bəyənmədiyiniz) qızlar Onundurmu?! (Allahındırmı)?!

تِلْكَ إِذًا قِسْمَةٌ ضِيزَىٰ

Elə isə bu ədalətsiz bölgüdür!

إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ ۚ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ ۖ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدَىٰ

Onlar (bütlər) sizin atalarınızın (özlərindən uydurub) qoyduqları adlardan başqa heç bir şey deyildir! (Onların yalnız quru adı var, heç bir şeyə qadir deyillər). Allah onlara (ibadət edilməsinə) dair heç bir dəlil endirməmişdir. Onlar (müşriklər) yalnız zənnə və nəfslərindən gələn istəklərə uyarlar. Halbuki Rəbbindən onlara haqq yolu göstərən rəhbər (Qur’an və Peyğəmbər) gəlmişdir.

أَمْ لِلْإِنْسَانِ مَا تَمَنَّىٰ

Yoxsa insan istədiyi hər şeyə nail ola bilər?! (Xeyr, bu mümkün deyildir. Müşriklərin çox istəməsinə baxmayaraq, bütlər onlar üçün Allah dərgahında heç bir şəfaət edə bilməzlər).

فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَالْأُولَىٰ

Axirətdə, dünya da ancaq Allahındır!

۞ وَكَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّمَاوَاتِ لَا تُغْنِي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَرْضَىٰ

Göylərdə neçə-neçə mələklər vardır ki, onların şəfaəti heç bir fayda verməz. Ancaq Allah Öz istədiyi və razı olduğu kimsəyə (mələyə, yaxud mö’minə) izin verdikdən sonra (onun şəfaəti fayda verər).

إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ لَيُسَمُّونَ الْمَلَائِكَةَ تَسْمِيَةَ الْأُنْثَىٰ

Həqiqətən, axirətə inanmayanlar mələklərə (onların Allahın qızları olduğunu iddia edərək) qadın adları verirlər.

وَمَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ ۖ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ۖ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا

Onlar buna dair heç bir şey bilmir, yalnız zənnə qapılırlar. Zənn isə əsla həqiqət ola bilməz!

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّىٰ عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا

Artıq (ya Peyğəmbər!) Bizim Qur’anımızdan üz çevirib dünya həyatından başqa bir şey istəməyənlərdən üz döndər!

ذَٰلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ ۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدَىٰ

Onların bildiyi elə bu qədərdir. Şübhəsiz ki, sənin Rəbbin haqq yoldan azanı da, doğru yolda olanı da ən gözəl tanıyandır!

وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَسَاءُوا بِمَا عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى

Göylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Allahındır. O, pislik edənlərə əməllərinin cəzasını verəcək, yaxşılıq edənləri isə ən gözəl mükafatla mükafatlandıracaqdır!

الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ ۚ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ ۖ فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ ۖ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَىٰ

(O yaxşılıq edənlər ki) kiçik günahlar (xətalar) istisna olmaqla, böyük günahlardan və rəzil işlərdən (zinadan) çəkinərlər. Həqiqətən, sənin Rəbbin çox bağışlayandır. Sizi torpaqdan yaradan da, siz analarınızın bətnlərində rüşeym halında olanda da sizi ən gözəl tanıyan Odur. Özünüzü təmizə çıxartmayın. O, Allahdan qorxub pis əməllərdən çəkinənin kim olduğunu ən gözəl biləndir!

أَفَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّىٰ

(Ya Peyğəmbər!) İndi gördünmü (imandan) dönəni,

وَأَعْطَىٰ قَلِيلًا وَأَكْدَىٰ

Bir az (pul, mal) verib (qalanına) xəsislik göstərəni?

أَعِنْدَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرَىٰ

Məgər o, qeybi bilirmi ki, (öz dostunun əzabına yüklənə biləcəyini) görsün?! (Müşriklərdən Vəlid ibn Müğirə islama meyl göstərmişdi. Bunu eşidən digər bir müşrik onu babalarının dinindən üz döndərməkdə ittiham edərək möhkəm danlamış və demişdi ki, əgər Müğirə ona müəyyən məbləğ pul, mal versə və islamı atıb öz dininə qayıtsa, o, axirətdə Müğirənin əzabını öz üzərinə götürəcəkdir. Müğirə islamdan üz döndərmiş, lakin xəsislik göstərib həmin şəxsə və’d etdiyi məbləğin hamısını deyil, bir qismini vermişdi).

أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِمَا فِي صُحُفِ مُوسَىٰ

Yoxsa ona Musanın səhifələrindən olanlar xəbər verilmədi?!

وَإِبْرَاهِيمَ الَّذِي وَفَّىٰ

Və (əhdə) çox vəfalı olan (Allahın qarşısındakı borcunu layiqincə ödəyən) İbrahimin (sühüfündəkilər bildirilmədi?!)

أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ

(Tövratda və İbrahimin səhifələrində deyilənlər bunlardır:) “Heç bir günahkar başqasının günahına yüklənməz!

وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ

İnsana ancaq öz zəhməti (sə’yi, çalışması, əməli) qalar!

وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَىٰ

Şübhəsiz ki, (qiyamət günü) onun zəhməti (sə’yi, əməli) görünəcəkdir!

ثُمَّ يُجْزَاهُ الْجَزَاءَ الْأَوْفَىٰ

Sonra da ona (zəhmətinin, əməlinin) tam əvəzi veriləcəkdir!”

وَأَنَّ إِلَىٰ رَبِّكَ الْمُنْتَهَىٰ

Həqiqətən, axır dönüş sənin Rəbbinədir!

وَأَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَىٰ

Güldürən də, ağladan da Odur!

وَأَنَّهُ هُوَ أَمَاتَ وَأَحْيَا

Öldürən də, dirildən də Odur!

وَأَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَىٰ

(İnsanlardan və heyvanlardan ibarət) iki cifti (hər bir cütü) erkək və dişi olaraq yaradan Odur –

مِنْ نُطْفَةٍ إِذَا تُمْنَىٰ

(Bir qərtə) nütfədən (o, ata belindən analığa) axıb tökülərkən.

وَأَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْرَىٰ

(Ölüləri) yenidən diriltmək də Ona aiddir!

وَأَنَّهُ هُوَ أَغْنَىٰ وَأَقْنَىٰ

(İstədiyini) dövlətli də edən, kasıb da edən Odur!

وَأَنَّهُ هُوَ رَبُّ الشِّعْرَىٰ

Şi’ranın (Şi’ra ulduzunun) da Rəbbi Odur!

وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عَادًا الْأُولَىٰ

Əvvəlki (ilkin) Adı (Ad qövmünü) O məhv etdi.

وَثَمُودَ فَمَا أَبْقَىٰ

Səmudu da həmçinin! Və (onlardan heç kəsi sağ) buraxmadı.

وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَأَطْغَىٰ

Daha əvvəl Nuh qövmünü (məhv etdi), çünki onlar daha zalım, daha azğın kimsələr idi.

وَالْمُؤْتَفِكَةَ أَهْوَىٰ

(Lut qövmünün yurdu) Mö’təfikənin də altını üstünə O çevirdi (qaldırıb yerə vurdu).

فَغَشَّاهَا مَا غَشَّىٰ

Onları nələr sardı, nələr! (Başlarına nə müsibətlər gəldi!)

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكَ تَتَمَارَىٰ

(Ey insan!) Sən öz Rəbbinin hansı ne’mətlərinə şəkk edirsən?!

هَٰذَا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولَىٰ

Bu (Muhəmməd əleyhissəlam) da əvvəlki peyğəmbərlər kimi (insanları Allahın əzabı ilə) qorxudan bir peyğəmbərdir!

أَزِفَتِ الْآزِفَةُ

(Ey insanlar!) Yaxınlaşam (qiyamət) yaxınlaşdı.

لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ كَاشِفَةٌ

Onu Allahdan başqa heç kəs dəf edə bilməz! (Və ya: onun dəqiq vaxtını Allahdan başqa heç kəs bilməz!)

أَفَمِنْ هَٰذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ

İndi siz bu kəlama (Qur’ana) təəccübmü edirsiniz?

وَتَضْحَكُونَ وَلَا تَبْكُونَ

Həm də gülürsünüz, heç ağlamırsınız!

وَأَنْتُمْ سَامِدُونَ

Siz (qəflət içində) oynayır-əylənirsiniz (ona e’tina etmirsiniz).

فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا ۩

(Ey insanlar!) Gəlin Allaha səcdə edin, (Allaha) ibadət edin! (Ondan başqasına itaət etməyin!)